United Kingdom, Start Voting!

Από το: Νίκο Μάλαμα

Λίγες ώρες  απομένουν πλέον μέχρι να ανοίξουν οι κάλπες στο Ηνωμένο Βασίλειο, προκειμένου να κρίνει κυρίαρχα ο βρετανικός λαός, αν θέλει να παραμείνει ή να αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Bremain or Brexit, όπως συνηθίσαμε να λέμε. Δε χωρεί αμφιβολία ότι διανύουμε μία από τις πλέον κρίσιμες και κομβικές στιγμές στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, περισσότερο και από την απόρριψη του Ευρωπαϊκού Συντάγματος με διενέργεια δημοψηφισμάτων από την Γαλλία και την Ολλανδία το 2005, στην θέση του οποίου υπεισήλθε ως υποκατάστατο η Συνθήκη της Λισαβόνας.

Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν είναι από τα κράτη εκείνα στα οποία η συμμετοχή στο κοινό ευρωπαϊκό όραμα εθεωρείτο πάντα αναμφισβήτητη. Για παράδειγμα, μην ξεχνάμε το δημοψήφισμα που έλαβε χώρα μόλις δύο χρόνια μετά την είσοδο της χώρας στην τότε Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, το 1975, όπου και πάλι το ερώτημα που ετίθετο ήταν αυτό της παραμονής ή της αποχώρησης. Τότε υπερίσχυσε το Bremain με 67%. Τα ποιοτικά στοιχεία, όμως, του τότε αποτελέσματος και των σημερινών δημοσκοπήσεων δεν είναι τα ίδια. Στο τότε δημοψήφισμα η ανάλυση της ψήφου έδειξε ότι η Αγγλία ήταν υπέρ της παραμονής και Σκωτία, Ουαλία και λοιπές επαρχίες υπέρ της αποχώρησης, ενώ τώρα, σύμφωνα με τα ευρήματα των gallop, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο˙ οι κάτοικοι της Αγγλίας είναι αυτοί που υπερθεματίζουν για την έξοδο και οι άλλες περιοχές ψηφίζουν παραμονή. Για αυτό το λόγο, έχει αρχίσει και ακούγεται το σενάριο που πριν λίγο καιρό, το Σεπτέμβριο του 2014, διεψεύσθη στην πράξη με δημοψήφισμα, όπου το 55% των Σκωτσέζων ψήφισε την παραμονή της Σκωτίας στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το σχέδιο, λοιπόν, που συζητείται είναι ότι σε περίπτωση επικράτησης του Brexit θα διεξαχθεί νέο δημοψήφισμα στη Σκωτία και αν επικρατήσει η ανεξαρτητοποίησή της, θα ενταχθεί ως νέο κράτος-μέλος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ακόμα και στην Ευρωζώνη.

Αν αναλογισθούμε τα οφέλη από τη συμμετοχή του Ηνωμένου Βασιλείου έως τώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι όντως πολλά: Η Βρετανία θεωρείται η μήτηρ του σύγχρονου κοινοβουλευτικού συστήματος και αυτό μόνο θετικά μπορεί να έχει επιδράσει στους πολιτικούς θεσμούς και στον πολιτικό πολιτισμό των κρατών-μελών. Επιπλέον, οι ιδεολογικές της καταβολές γύρω από τον τρόπο λειτουργίας της σύγχρονης οικονομίας συνέβαλαν και εξακολουθούν να επενεργούν θετικά στη διαμόρφωση της ελεύθερης αγοράς αγαθών και υπηρεσιών. Τέλος, δεν είναι λίγοι εκείνοι οι οποίοι αξιολογούν ως σημαντικό στοιχείο, όχι μόνο από στρατιωτικής αλλά και από πολιτισμικής απόψεως,  τα υπερπόντια εδάφη της νήσου σε διάφορα σημεία του πλανήτη.

Από την άλλη πλευρά, και το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να θεωρεί εαυτό κερδισμένο από το γεγονός ότι αποτελεί κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα τελευταία 43 χρόνια. Για παράδειγμα, το 1984 κέρδισε τη δημιουργία ενός μηχανισμού επιστροφής χρημάτων στον προϋπολογισμό της χώρας, καθώς η Margaret Thatcher έκρινε ότι το έως τότε σύστημα ήταν εις βάρος των Βρετανών πολιτών οι οποίοι καλούνταν να πληρώσουν φόρους στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής που ουσιαστικά ευνοούσε τη Γαλλία. Αυτό ήταν˙ απαίτησε τα λεφτά της πίσω και τα πήρε. Φυσικά, στα υπέρ της συμμετοχής του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν και είναι η δυνατότητα εύκολων και χωρίς δασμούς εξαγωγών προϊόντων στα λοιπά κράτη μέλη με αυτονόητη συνέπεια την εκτίναξη της βρετανικής βιομηχανίας και οικονομίας.

Δεν πρέπει επίσης να λησμονούμε ότι λόγω της ιδιαιτερότητας της συμμετοχής της Μεγάλης Βρετανίας στην Ένωση, η οποία δεν ήταν ποτέ αδιαπραγμάτευτη, η χώρα εξαιρείτο από πολλές συμφωνίες που δέσμευαν τα άλλα κράτη και διείπετο από ειδικό καθεστώς. Τρανό παράδειγμα η πρόσφατη συμφωνία μεταξύ Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και Ηνωμένου Βασιλείου τον περασμένο Φεβρουάριο, η οποία θα ενεργοποιηθεί σε περίπτωση Bremain και προβλέπει μεταξύ άλλων: την εξαίρεση της νήσου από την περαιτέρω διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, τη «δίκαιη αντιμετώπιση» των οικονομικών διευθετήσεων μεταξύ κρατών που ανήκουν στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση και κρατών που δεν ανήκουν στην Ευρωζώνη, τη δυνατότητα μη χορήγησης κοινωνικών επιδομάτων για 5 χρόνια σε άλλους πολίτες της Ένωσης που προσεγγίζουν το νησί στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς και της ελεύθερης κυκλοφορίας των ανθρώπων προς αναζήτηση εργασίας  και την επιβολή «ισότιμων όρων ανταγωνισμού» όσον αφορά στον τραπεζικό και εν γένει το χρηματοπιστωτικό τομέα.

Με αυτή τη συμφωνία ο Πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, David Cameron, θεώρησε ότι θα επιτύχει κατά κράτος νίκη και ότι οι Βρετανοί πολίτες θα πουν τελικά το μεγάλο «ΝΑΙ» στην παραμονή. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν, όμως, ότι αυτή η «ειδική σχέση», όπως την χαρακτήρισε ο Πρωθυπουργός, δεν αρκεί για τους πολίτες, παρ’ ότι τα δύο μεγαλύτερα κόμματα, οι Συντηρητικοί και οι Εργατικοί έχουν δηλώσει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο υπέρμαχοι του Bremain –χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και αντίθετες φωνές στο εσωτερικό τους με χαρακτηριστικό παράδειγμα την Αντιπρόεδρο των Συντηρητικών και πρώην Υπουργό της Κυβέρνησης Cameron, Sayeeda Warsi, η οποία μέχρι πριν λίγες μέρες ανήκε στο στρατόπεδο του «Leave», ωστόσο «μετανάστευσε» καταγγέλλοντας ότι οι υποστηρικτές του καταφεύγουν σε τρομολαγνεία και ψεύδη προκειμένου να πείσουν τους Βρετανούς ψηφοφόρους-.

Οι υποστηρικτές του Brexit επιστρατεύουν πολλά επιχειρήματα στον αγώνα για την επικράτησή τους. Σε οικονομικό επίπεδο υποστηρίζουν ότι η χώρα έχει χάσει από τη συμμετοχή της στην ενιαία αγορά και ότι έχει μειωθεί δραματικά το Α.Ε.Π. της. Πιστεύουν ακράδαντα ότι άμα τη εξόδω θα αυξηθεί ο εγχώριος πλούτος. Αναφορικά με τη μεταναστευτική πολιτική θεωρούν ότι αποχωρώντας από την Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορέσουν να περιορίσουν τις ροές ανακτώντας τον έλεγχο στα εθνικά τους σύνορα. Τα αντεπιχειρήματα σε αυτά είναι ότι σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής η συμμετοχή στην κοινή αγορά αυξάνει το εισόδημα και τις θέσεις εργασίας. Αυτονόητο είναι επίσης ότι η λίρα θα υποτιμηθεί σε σημαντικό ποσοστό, κάτι το οποίο αποτυπώνεται και στην καθοδική πορεία του δείκτη των χρηματιστηρίων του Ηνωμένου Βασιλείου. Είναι δεδομένο, άλλωστε, ότι οι αγορές είναι πάντα προπομποί των εξελίξεων. Για τη μετανάστευση, που σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις είναι εκ των καθοριστικότερων παραγόντων διαμόρφωσης της ψήφου, μπορεί να αντιταχθούν παραδείγματα άλλων χωρών που, καίτοι δεν ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, «προσελκύουν» μεταναστευτικά ρεύματα. Επίσης, η Μεγάλη Βρετανία θα στερηθεί και από την «ενδοκοινοτική» μετανάστευση, π.χ. γιατρών, που την έχει ωφελήσει όλα αυτά τα χρόνια. Τέλος, ως προς τον έλεγχο των συνόρων και την εθνική ασφάλεια το Ηνωμένο Βασίλειο δεν πρέπει να ανησυχεί, καθώς ούτε τώρα συμμετέχει στη ζώνη Schengen.

Από τους πρωταγωνιστές του «Leave» είναι ο ηγέτης του Κόμματος Ανεξαρτησίας του Ηνωμένου Βασιλείου (U.K.I.P.), Nigel Farage, ο οποίος τα τελευταία χρόνια κατήγαγε σημαντική αύξηση στα ποσοστά του ευρωσκεπτικιστικού κόμματός του, όντας ουσιαστικά αυτός που ανάγκασε τον David Cameron να υποσχεθεί τη διενέργεια δημοψηφίσματος για το μέλλον της Μεγάλης Βρετανίας εντός ή εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έτσι, ο Cameron είχε εξαγγείλει το δημοψήφισμα ήδη από το 2013, δύο δηλαδή χρόνια πριν τις εκλογές, υπό το φόβο ήττας, δεδομένου ότι η πλειοψηφία των υποστηρικτών του U.K.I.P. προέρχονται από τους κόλπους των Tories.

Σε περίπτωση επικράτησης του Brexit, σεναρίου που την τελευταία εβδομάδα εκάμφθη δημοσκοπικά μετά και τη δολοφονία της Jo Cox, βουλευτή των Εργατικών και υπέρμαχης της παραμονής, που συγκλόνισε όλη τη χώρα και όχι μόνο, θα πρέπει να ξεκινήσει η διαδικασία του διαζυγίου Ευρωπαϊκής Ένωσης-Ηνωμένου Βασιλείου. Όλα αυτά, βέβαια, υπό τον όρο ότι ο Πρωθυπουργός, David Cameron, θα σεβασθεί το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, το οποίο δεν είναι δεσμευτικό (αν και δεν υπάρχει περίπτωση να το αγνοήσει δεδομένης και της βαθιάς πίστης των Βρετανών στους πολιτικούς θεσμούς) και υπό τον όρο ότι δε θα εξαγγελθεί δεύτερο επαναληπτικό δημοψήφισμα, κάτι το οποίο έχει στην παρούσα φάση αποκλείσει. Ως πρώτο βήμα το Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει κατά το άρθρο 50 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση να γνωστοποιήσει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο την πρόθεσή του να αποχωρήσει. Στη συνέχεια θα ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις μεταξύ της νήσου και όλων των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκπροσωπούμενων από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ώστε να συναφθεί συμφωνία η οποία θα ψηφισθεί με ειδική πλειοψηφία και μετά από έγκριση του Ευρωκοινοβουλίου η οποία θα προβλέπει τις συνθήκες και τις λεπτομέρειες της εξόδου. Μεταξύ άλλων, η συμφωνία αυτή θα προσπαθεί να αντιμετωπίσει και τις συνέπειες της διακοπής συμμετοχής στην οικονομική και τελωνειακή ένωση. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι και υποστηρικτές της αποχώρησης, αντιλαμβανόμενοι το πολυσύνθετο και δαιδαλώδες του εγχειρήματος, έχουν εκφράσει και την άποψη ότι η χώρα θα πρέπει να διατηρήσει κάποιες εμπορικές σχέσεις με τις ευρωπαϊκές χώρες, π.χ. όντας μέλος της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών. Έτσι, με έναν τρόπο που θυμίζει «εντός εκτός και επί τα αυτά» θα συνεχίσει η Μεγάλη Βρετανία να μετέχει της ενιαίας αγοράς πληρώνοντας κάποια ετήσια συνδρομή αλλά δε θα έχει δικαίωμα συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων. Σε δεύτερη φάση, θα πρέπει το Ηνωμένο Βασίλειο να διαπραγματευθεί και με άλλες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις οποίες έχει συνάψει εμπορικές συμφωνίες εκμεταλλευόμενο τη θέση του ως μέλους της Ένωσης. Και όλα αυτά μπορεί να γίνουν ακόμα πιο δύσκολα αν υπάρξουν και φαινόμενα κυβερνητικής αστάθειας στο Ηνωμένο Βασίλειο με παραίτηση του David Cameron –και δεδομένου ότι πολλοί βλέπουν σε αυτή την περίπτωση διάδοχό του να αποτελεί ο Boris Johnson, πρώην δήμαρχος του Λονδίνου, μέλος των Συντηρητικών και εκ των διαπρυσίων κηρύκων του Brexit-.

Οι επιπτώσεις, βεβαίως, ενός Brexit θα φθάσουν και στην Ελλάδα. Κάποιοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι σε περίπτωση Brexit η Ευρώπη θα κάνει αποφασιστικά βήματα για περισσότερη ενοποίηση των εναπομεινάντων κρατών-μελών. Σε μια τέτοια περίπτωση, όμως, είναι πολύ πιθανόν οι όροι του παιχνιδιού να είναι με το μέρος μόνο των πλούσιων κρατών του Βορρά και εις βάρος της χώρας μας. Το Brexit θα δυσκολέψει σίγουρα τους Έλληνες που σπουδάζουν σε πανεπιστήμια της Μεγάλης Βρετανίας και θα συρρικνώσει και τις εμπορικές μας σχέσεις, καθώς η νήσος αποτελεί δημοφιλέστατο εξαγωγικό προορισμό πολλών ελληνικών προϊόντων που πλέον θα επιβαρυνθούν με δασμούς και φόρους που δεν υφίσταντο στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς.

Το βέβαιο πάντως είναι ότι η αποχώρηση θα σηματοδοτήσει την έναρξη μιας μακράς περιόδου αστάθειας τόσο επειδή η βρετανική οικονομία είναι η δεύτερη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή –μετά τη γερμανική-, όσο και επειδή η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι απροετοίμαστη και άπειρη στη διαχείριση ενός τέτοιου σεναρίου. Αυτή, λοιπόν, η αβεβαιότητα με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θα επηρεάσει και την Ελλάδα και μάλλον αρνητικά, γιατί η οικονομία είναι εν πρώτοις ψυχολογία και η Ελλάδα είναι από τους αδύναμους κρίκους της αλυσίδας.

Κάποιοι λίγοι θεωρούν ότι μπορεί να είναι και ευνοϊκές υπό την έννοια ότι μετά την αποχώρηση ενός ισχυρού παίκτη η Ευρωπαϊκή Ένωση δε θα διακινδυνεύσει άλλη μια έξοδο στριμώχνοντας κάθε λίγο την Ελλάδα στον τοίχο. Η άλλη ανάγνωση είναι ότι το πουλόβερ θα έχει αρχίσει να ξηλώνεται και ίσως τεθεί στη συνέχεια σε αμφισβήτηση η συμμετοχή της Ιταλίας ή και της Γαλλίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην Ευρωζώνη. Ειδικά για τη Γαλλία, η Marine Le Pen δήλωσε ότι πρέπει σε κάθε χώρα να γίνει δημοψήφισμα αντίστοιχο αυτό του Ηνωμένου Βασιλείου. Και αυτό από μόνο του ίσως να μην έλεγε τίποτα, αν το 2017 δεν είχαν στη Γαλλία Προεδρικές Εκλογές και δεν προηγείτο με μεγάλη διαφορά στις δημοσκοπήσεις το κόμμα της ακροδεξιάς πολιτικού. Ας λάβουμε υπ’ όψιν μας και το γεγονός ότι η Ελβετία απέσυρε την αίτησή της για ένταξη στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Από όλα αυτά φαίνεται ότι το ευρωπαϊκό όραμα αρχίζει και ξεθωριάζει. Και το δυσάρεστο είναι ότι σε κάθε περίπτωση, είτε το Ηνωμένο Βασίλειο παραμείνει τελικά στην ευρωπαϊκή οικογένεια, οπότε θα ενεργοποιηθεί η ειδική συμφωνία του Φεβρουαρίου, είτε τελικά αποχωρήσει, το αποτέλεσμα θα είναι λιγότερη Ευρώπη και φυσικά απομάκρυνση από το όνειρο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s