το καρε της απαθειασ

Του Γιάννη Τσούμαλη

 

Δελτίο των οκτώ. Η εκφωνήτρια των ειδήσεων προειδοποιεί πως ακολουθούν σκηνές σοκ και καλύτερα να απομακρυνθούν τα παιδιά από την οθόνη. Το βίντεο παίζει και δείχνει καρέ-καρέ (χωρίς να κρύψει κάτι) τους τζιχαντιστές να πατούν με τανκ έναν αιχμάλωτό τους. Αποσβολωμένος  προσπαθώ να συνέλθω. Ζαλίζομαι και προσπαθώ να βρω τρόπο να συνειδητοποιήσω τι έχω μόλις δει. Το δελτίο έχει περάσει σε άλλο θέμα, το οποίο -ας τονιστεί- αφορούσε τη χολιγουντιανή showbiz. Πληκτρολογώ στο διαδίκτυο ύστερα δυο λέξεις : «τανκ-τζιχαντιστές». Περίπου 60.000 αποτελέσματα, με sites και blogs να βρίθουν από τα καρέ του βίντεο συνοδευμένα με τα κατάλληλα κείμενα.

Κόβουν σε καρέ μια βιντεοσκοπημένη δολοφονία και τη προσφέρουν στο κοινό δίπλα από φανταχτερές διαφημίσεις. Το πτώμα του δολοφονημένου έχει δεθεί στη δημοσιογραφική άμαξα, που το περιφέρει μπροστά στα απαθή μάτια ενός μουδιασμένου κοινού. Το εκπληκτικό είναι δε ότι την επόμενη μέρα κάποιος εικονικός μου φίλος είχε ανεβάσει καρέ ως φωτογραφία εξωφύλλου, με λεζάντα «Αυτός είναι ο κόσμος σας». Και δεν είναι ο μόνος. Η αρχική μου σελίδα στο facebook κατακλύζεται τελευταία από εικόνες πνιγμένων προσφυγόπουλων, πεινασμένων, εξαθλιωμένων ανθρώπων με απλωμένα τα χέρια να ζητούν ψίχουλα, ακόμα και εικόνες αποκεφαλισμένων ανθρώπων (με τη προειδοποίηση ότι «πρόκειται για σκληρή εικόνα»), σκορπισμένων μελών πλημμυρισμένων στο αίμα, συνοδευμένα όλα, βέβαια, από ένα δακρύβρεχτο κείμενο, που καταγγέλλει την ανθρώπινή μας κατάντια.

Τίθεται εδώ, λοιπόν, κατά πρώτον το ερώτημα: Είμαστε τελικά εξοικειωμένοι με τη βία; Και αν ναι, αυτή η εξοικείωση είναι αποτέλεσμα συνήθειας, απάθειας ή ανοχής; Δύσκολο να απαντηθεί ικανοποιητικά κάτι τέτοιο, λόγω της ιδιότητάς μου ως απλού φοιτητή. Η ιδιότητά μου, όμως, ως ανθρώπου που παρατηρεί, αφουγκράζεται, κυκλοφορεί στην πόλη, συναναστρέφεται και προσπαθεί να ακούει το συντονισμένο παλμό του κοινωνικού σώματος κάτι αποκαλύπτει.

Βρισκόμαστε στη δίνη ενός οικονομικού κυκεώνα με τον κοινωνικό ιστό να διαλύεται και να πέφτει σαν σκόρπια κλωστή σε μια άσκοπη σκυταλοδρομία αισιοδοξίας. Το αίσθημα ασφάλειας και η προσδοκία για μια καλή ζωή κλονίζονται, σε ανεξήγητο συνδυασμό με μια καρτερική απάθεια απέναντι σε ένα  κοινωνικοπολιτικό – και κατά μοιραία επέκταση ατομικό -παρόν που διαψεύδει συνεχώς κάθε ελπίδα για βελτίωση. Μα η ελπίδα συνεχίζει να υπάρχει, γιατί ως γνωστόν «πεθαίνει τελευταία», κάτι που δε λειτουργεί απαραίτητα ευεργετικά. Αν συνδυάσει κανείς το προλεχθέν με τον ατομικισμό της κοινωνίας μας, που εξωτερικεύεται σχηματικά στη φράση: «Εμείς καλά είμαστε ακόμα. » γίνεται αντιληπτή μια σημαντική αιτία της στάσης μας απέναντι στην ασχήμια.

Η ελπίδα λειτουργεί ευεργετικά μόνο ως το σημείο που παρακινεί το άτομο να αλλάξει μια δυσάρεστη για αυτό κατάσταση τροφοδοτώντας το με πάθος και ενέργεια για να την μεταβάλει. Όταν, όμως, όπως δυστυχώς συμβαίνει κατά κόρον, η ελπίδα συνδυάζεται με παθητικότητα απέναντι στα τεκταινόμενα, τότε  γίνεται καρτερικότητα και εν τέλει έκφραση ευχής που ξεστομίζεται μεταξύ ποτού σε παρέες.  Επιπλέον, όπως προαναφέρθηκε, η κυριαρχούσα αίσθηση ότι «αφού δε συμβαίνει στην πόρτα μου, δε με επηρεάζει» λειτουργεί έτσι, ώστε δημιουργεί ένα ισχυρό συναισθηματικό τοίχος απέναντι στα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα.

Συνδυαζομένων των δύο αυτών στοιχείων, έχουμε την εξής σχηματική αντίδραση στη θέα ενός πνιγμένου προσφυγόπουλου : αρχικά, λύπη (ή και θλίψη) και συμπόνια για ό, τι του συνέβη και γενικότερα για ό,τι συμβαίνει. Ύστερα, προσωπικός προβληματισμός για το τι μπορεί να γίνει, μετά ελπίδα ότι κάτι θα γίνει και μετά από λίγο ο ενταφιασμός των συναισθημάτων αυτών στο βαθύ λάκκο του υποσυνειδήτου, γιατί η «ζωή μας συνεχίζεται».

Αν προστεθεί και το γεγονός ότι γινόμαστε καθημερινά μάρτυρες τέτοιων εικόνων και εμπειριών στη ζωή μας, θα γίνει –έστω για λίγο- αντιληπτό το πάχος του συναισθηματικού μας τοίχου, που μας χωρίζει από την τραγική πραγματικότητα με αποτέλεσμα να μην την αντιλαμβανόμαστε, όπως της αρμόζει. Θα αντιτάξει κάποιος το λογικό επιχείρημα του ότι, αν αυτό γινόταν, θα μπλόκαρε ίσως ο εσωτερικός μηχανισμός που παράγει την ελπίδα και τον πόθο για μια πιο ήρεμη και σταθερή ζωή , ώστε να μπορούμε να επιβιώσουμε ψυχολογικά στο διαρκές μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Κι αν γινόταν κάτι τέτοιο; Αν, δηλαδή, αντιλαμβανόμασταν σε όλη τους την «αίγλη» τους  βομβαρδισμούς στη Συρία, στο Παρίσι, στο Ιράκ, τα πνιγμένα παιδιά και τους πεινασμένους πρόσφυγες, που έχασαν όλη τους τη ζωή σε μια μέρα, τους «κολασμένους» του δυτικού πολιτισμού, τη μοναξιά, το αδιέξοδο, το άγχος για επιβίωση του δυτικού ανθρώπου, τί θα γινόταν; Ρητορικό το ερώτημα ικανό, όμως, να αναδείξει ότι ίσως η συναισθηματική μας νέκρωση να είναι περισσότερο μια στάση ζωής παρά τυχαία συνέπεια της συνήθειας.

Εδώ, λοιπόν, ανακύπτει –κυρίως σε εμάς τους νέους- ορμητικά το μεγάλο δίλημμα: Επιλέγεις την απάθεια με εξάρσεις κοινωνικής ευαισθησίας ή καλλιεργείς τη ψυχή σου με τέτοιο τρόπο, ώστε σαν σεισμογράφος να ταρακουνιέται στις δονήσεις του καιρού μας; Η πρώτη στάση ακολουθείται από πολλούς από εμάς και βρίσκει έκφραση στην «επανάσταση του ποντικιού του pc». Οι διαδικτυακοί προσωπικοί λογαριασμοί γεμίζουν με «κοινωνικά ευαίσθητες εικόνες» συνοδευμένες από προσωπικές θεωρίες και από στρογγυλεμένα μπινελίκια, τα likes, follows και τα shares αυξάνονται, το γόητρο του δημοσιεύοντος, ο οποίος υπέχει θέση άτυπου δημοσιογράφου, μεγαλώνει και έτσι δημιουργείται η επικαιρότητα, που σύντομα θα γίνει κι αυτή λησμονιάς τραγούδι.

Η δεύτερη στάση είναι σαφώς πολύ πιο δύσκολο να υιοθετηθεί. Καλλιέργεια ψυχής εδώ σημαίνει την ικανότητα κάποιου να «μπαίνει στα παπούτσια του άλλου», να πονά περπατώντας με μικρότερο νούμερο, να θυμώνει, να αγανακτεί, να βιώνει το πρόβλημα του άλλου σαν να ήταν παπούτσια του, που τον χτυπάν στο κάλο. Δύσκολο πράγμα, διότι απαιτεί «βίο που να εξετάζεται». Είναι, όμως, ο πυρήνας της ανάπτυξης της κοινωνικής συνοχής, που εμφανώς έχει από την Ελλάδα –και όχι μόνο-  αποδομηθεί. Στηνπερίπτωση αυτή η ασχήμια λειτουργεί ως εφαλτήριο για δράση, για παροχή βοήθειας στον πλησίον, για μετάφραση των άναρθρων φωνών σε μια δομημένη λογικά κραυγή.

Και γιατί να επιλέξει κανείς τη δεύτερη στάση; Διότι ζούμε σε καιρό που η μνήμη για «τα προηγούμενα καλά χρόνια» κρύβει με το ανάστημά της το όλο επιδεινούμενο συλλογικό παρόν. Είναι χρέος μας, αλλά σε λίγο καιρό θα είναι πλέον και ανάγκη να «προετοιμαστούμε» πνευματικά για μεγάλες οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές ανατροπές, είτε είναι καλές, είτε κακές, γιατί μόνο αν μάχεσαι για κάτι ανώτερο μπορείς να αντέξεις την ασχήμια και «ο παλιός καλός καιρός» δε βοηθάει. Είμαι απολύτως σίγουρος πως πολλοί από εμάς, στο άκουσμα αυτών των λόγων, σκέφτονται πως θα είναι με τη «μεριά των ευνοημένων και των λιγότερο πληγμένων», οπότε τους φαίνονται παράταιρα, αν όχι αστεία. Αυτό μεταφράζεται ως μειωμένη κοινωνική ευαισθησία, ορισμένες από τις αιτίες της  οποίας αναλύθηκαν παραπάνω, αλλά και φυσικά ως απόλυτη και άρρωστη έκφραση του ατομικισμού.

Ο καιρός μας ζητεί ανθρώπους κι όχι ανθρωπάκια. Ζητεί εκείνους που δε θα μάχονται γενικά για μια εθνική υπερηφάνεια και συμφέρον, σ το βωμό των οποίων έχουν ψηφιστεί τρία μνημόνια και βυθίζεται μια ολόκληρη κοινωνία στη δυστυχία και στο άγχος επιβίωσης. Ζητεί εκείνους, που θα μάχονται για την ατομική ελευθερία και αξιοπρέπεια, η οποία , όμως, θα λαμβάνει υπόψη της ότι δεν μπορεί να πραγματωθεί, αν δε συνυπολογίζει  την ευτυχία, το συμφέρον και την ελευθερία του διπλανού μου. Ζητεί εκείνους, εν ολίγοις, που είναι διατεθειμένοι να σπάσουν το συναισθηματικό τους τείχος και να βρεθούν στην καρδιά της καρδιάς τους, όπου εκεί φυτρώνει η ουσία της ζωής, που περιλαμβάνει ως σκοπό την ατομική ευτυχία, ως συνέπεια της κοινωνικής.

Μα αυτό θέλει κόπο, οπότε ας γράψω απλά ένα άρθρο στο περιοδικό της σχολής μου, ίσα- ίσα για να φανώ κοινωνικά ευαίσθητος και σκεπτόμενος. Αυτό μετράει, άλλωστε … να φαίνεσαι κι όχι να είσαι. Συμφωνείτε;

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s