180 χρονια Ε.Κ.Π.Α., 180 χρονια ταξιδι στον κοσμο της γνωσης

Από τη: Βικτώρια Μήτσιου – Επιμέλεια: Νίκος Μάλαμας

Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών συμπληρώνει φέτος 180 χρόνια συνεχούς και αδιάλειπτης λειτουργίας. Όλα αυτά τα χρόνια, το Πανεπιστήμιο Αθηνών, το πρώτο Πανεπιστήμιο όχι μόνο του νεοσύστατου το 1837 Ελληνικού Κράτους αλλά και ολόκληρης της Ανατολικής Μεσογείου, έχει κατορθώσει να καθιερώσει τη δική του παράδοση στο χώρο των επιστημών και έχει διακριθεί για το επιστημονικό, ερευνητικό και κοινωνικό του έργο αποτελώντας βασικό παράγοντα ανάπτυξης της κοινωνίας. Ποια είναι, όμως, η ιστορία του και η προσφορά του όλα αυτά τα χρόνια λειτουργίας του;

Το Πανεπιστήμιο Ιδρύθηκε με Βασιλικά Διατάγματα της 14ης και 22ας Απριλίου 1837 από το Βασιλιά Όθωνα και εγκαινιάστηκε στις 3 Μαΐου του ίδιου έτους. Προς τιμήν μάλιστα του ιδρυτή του η πρώτη ονομασία του ήταν «Πανεπιστήμιον Όθωνος». Πρώτη του έδρα υπήρξε η κατοικία του αρχιτέκτονα Σταμάτη Κλεάνθη στη βορειοανατολική πλευρά της Ακρόπολης, στην οδό Θόλου. Το Πανεπιστήμιο αποτελούσαν τότε τέσσερεις σχολές: της Θεολογίας, των Νομικών Επιστημών, της Ιατρικής, της Φιλοσοφίας και Άλλης Εγκυκλίου Παιδείας. Στην τελευταία Σχολή εντάσσονταν και οι Φυσικομαθηματικές Επιστήμες, ως αποτέλεσμα της οργάνωσης του Πανεπιστημίου κατά τα γερμανικά πρότυπα. Μάλιστα, στο άρθρο 3 του Διατάγματος αναφέρεται ότι η σύσταση του Πανεπιστημίου θα επανεξεταζόταν σε σύντομο διάστημα για να αποφασισθεί κατά πόσο η Σχολή της Φιλοσοφίας θα χωριζόταν σε δύο σχολές ή θα διαιρούνταν σε τμήματα.

Επί Κωνσταντίνου Σχινά, ο οποίος ήταν ο πρώτος Πρύτανης του Πανεπιστημίου, το νεοσύστατο ίδρυμα αριθμούσε 33 Τακτικούς και Έκτακτους Καθηγητές, 52 φοιτητές και 75 μη εγγεγραμμένους ακροατές. Το ίδρυμα αλλάζει έδρα το Νοέμβριο του 1841, οπότε και μεταστεγάζεται σε κεντρικό κτίριο, επί της οδού Πανεπιστημίου, όπου παραμένει ως σήμερα. Χάρη στο σχεδιασμό του από τον αρχιτέκτονα Christian Hansen και τη διακόσμησή του από το ζωγράφο Karl Rahl, το κτίριο του Πανεπιστημίου θα αποτελέσει μαζί με τα κτίρια της Εθνικής Βιβλιοθήκης και της Ακαδημίας Αθηνών τη φημισμένη «αρχιτεκτονική τριλογία της Αθήνας». Η πρώτη του ονομασία εγκαταλείπεται το 1862, έτος κατά το οποίο ο Βασιλιάς Όθων αναγκάζεται να φύγει από την Ελλάδα, και αντικαθίσταται στις 20 Οκτωβρίου από την ονομασία «Εθνικόν Πανεπιστήμιον». Τη σημερινή του ονομασία το Πανεπιστήμιο αποκτά το 1911 χάρη στον Ηπειρώτη ευεργέτη Ιωάννη Δόμπολη. Πιο συγκεκριμένα, ο Δόμπολης προσφέρθηκε να διαθέσει όλη του την περιουσία στο ελληνικό Δημόσιο θέτοντας, όμως, ως προϋπόθεση το ίδρυμα να μετονομαστεί σε «Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον», προς τιμή του Ιωάννη Καποδίστρια, του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας. Προκειμένου, λοιπόν, το Πανεπιστήμιο Αθηνών να κληρονομήσει την τεράστια περιουσία διχοτομείται το 1911 σε δύο τύποις ανεξάρτητες νομικά οντότητες. Στο «Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον», στο οποίο εντάσσονταν οι θεωρητικές σχολές, και στο «Εθνικόν Πανεπιστήμιον», στο οποίο υπάγονταν οι θετικές σχολές. Τελικά, το 1932 τα δύο Νομικά Πρόσωπα συγχωνεύονται και το Πανεπιστήμιο αποκτά την ονομασία «Αθήνησι Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον», ονομασία που διατηρεί μέχρι και σήμερα.

Το Πανεπιστήμιο Αθηνών, ως τις αρχές του 20ού αιώνα, αποτελεί το μοναδικό Πανεπιστήμιο στη χώρα το οποίο την τροφοδοτεί με διπλωματούχους επιστήμονες ικανούς να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις νευραλγικών τομέων της κοινωνίας. Ιατροί, νομικοί, οικονομολόγοι, φυσικοί και κοινωνικοί επιστήμονες, αρχαιολόγοι, εκπαιδευτικοί και κληρικοί εκείνης της εποχής έχουν όλοι τους ως κοινό σημείο αναφοράς τη φοίτησή τους στο ιστορικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Δε θα πρέπει, άλλωστε, να λησμονούμε ότι πολλές διακεκριμένες προσωπικότητες έχουν αποφοιτήσει από το Ε.Κ.Π.Α. Ενδεικτικά αναφέρω τους πολιτικούς Ελευθέριο Βενιζέλο, Χαρίλαο Τρικούπη, Κωνσταντίνο Καραμανλή, Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, Ξενοφώντα Ζολώτα, τον ιατρό, βιολόγο και ερευνητή Γεώργιο Παπανικολάου, το θεωρητικό φυσικό Δημήτρη Νανόπουλο, την ιστορικό Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, το συγγραφέα Νίκο Καζαντζάκη και τον ποιητή και πεζογράφο Κώστα Καρυωτάκη.

Συνεχίζοντας το ταξίδι μας στο χρόνο, διαπιστώνουμε ότι ακόμα και σήμερα το Ε.Κ.Π.Α. επιτελεί την κοινωνική του προσφορά ιδίως στο χώρο της υγείας, καθώς οι φοιτητές του από τις αντίστοιχες Σχολές κάνουν την πρακτική τους προσφέροντας τις υπηρεσίες τους στο κοινό υπό τη διαρκή επίβλεψη του διδακτικού προσωπικού. Περαιτέρω, το επιστημονικό και διδακτικό προσωπικό, παράλληλα με τα εκπαιδευτικά του καθήκοντα, λαμβάνει μέρος σε εθνικές και διεθνείς επιτροπές και εκπονεί εκπαιδευτικά και ερευνητικά έργα. Έντονη είναι και η παρουσία του Πανεπιστημίου σε διεθνές επίπεδο με τη συμμετοχή, πολλές φορές μάλιστα και διάκριση, των σπουδαστών του σε διεθνείς διαγωνισμούς. Ακόμα και υπό τις αντίξοες οικονομικές συνθήκες τις οποίες βιώνει η χώρα, το Πανεπιστήμιο Αθηνών ξέρει να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες απαιτήσεις της κοινωνίας της γνώσης παρέχοντας ίσες ευκαιρίες εκπαίδευσης στο μεγάλο αριθμό των φοιτητών του και εφοδιάζοντάς τους με τις γνώσεις εκείνες που θα τους κάνουν να διαπρέψουν στον επαγγελματικό στίβο.

Ο ρόλος της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης είναι να προετοιμάζει τα νέα κύτταρα της κοινωνίας για να αντιμετωπίσουν την εποχή της επαγγελματικής και οικονομικής αβεβαιότητας. Αυτόν το ρόλο υπηρετεί εδώ και 180 χρόνια, από το 1837 έως το 2017, το Πανεπιστήμιο Αθηνών και το γιορτάζει  με πλήθος δράσεων και εκδηλώσεων, που θα καλύψουν σχεδόν όλους τους μήνες του έτους. Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών συμπληρώνει, λοιπόν, 180 χρόνια πνευματικής, κοινωνικής, πολιτιστικής και εκπαιδευτικής προσφοράς.

Να τα χιλιάσει!!!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s