ΔΙΚΗ ΤΩΝ ΒΑΣΑΝΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΧΟΥΝΤΑΣ: ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ

Από τον: Ιωάννη Καυκαλά

Το ημερολόγιο δείχνει  7 Αυγούστου του 1975. Η ώρα είναι 8:30 π.μ. και έξω από το Διαρκές Στρατοδικείο Αθηνών -παρά την πρωτοφανή κοσμοσυρροή- επικρατεί νεκρική σιγή. Στα εδώλια των κατηγορουμένων αναμένεται να καθίσουν 32 άτομα, αποτελούμενα από 18 αξιωματικούς και 14 πρώην οπλίτες του Ειδικού Ανακριτικού Τμήματος της Ελληνικής Στρατιωτικής Αστυνομίας (ΕΑΤ-ΕΣΑ). Ανάμεσά τους βρίσκονται οι διαβόητοι αρχιβασανιστές Θεόδωρος Θεοφιλογιαννάκος, Νικόλαος Χατζηζήσης και Αναστάσιος Σπανός. Ταυτόχρονα, πρόκειται να προσέλθουν 127 μάρτυρες κατηγορίας. Το κατηγορητήριο που αντιμετωπίζουν τα ανωτέρω πρόσωπα είναι βαρύτατο και αναφέρεται σε εγκλήματα όπως η κακοποίηση και ο βασανισμός πολιτικών κρατουμένων. Όπως σημειώνει η Διεθνής Αμνηστία, πρόκειται για την πρώτη, σε διεθνή κλίμακα, δίωξη για βασανιστήρια, μετά τις δίκες για τα εγκλήματα των Ναζί στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.

Στις 8:45 η διαδικασία ξεκινά με την απαγγελία του κατηγορητηρίου. Στο ερώτημα των στρατοδίκων στους κατηγορουμένους σχετικά με το αν αποδέχονται τις κατηγορίες, οι περισσότεροι απαντούν με ένα στερεοτυπικό «όχι», με εξαίρεση τον Νικόλαο Χατζηζήση ο οποίος δηλώνει εμφατικά «Τίποτα απολύτως δεν αποδέχομαι» και τον Μιχαήλ Πέτρου, ο οποίος, ξαφνιάζοντας τους πάντες, δηλώνει «Ναι, τις αποδέχομαι». Για τον επόμενο μήνα κατά τη διάρκεια του οποίου εκτυλίσσεται η διαδικασία στο ακροατήριο, οι μάρτυρες κατηγορίας θα έχουν την ευκαιρία να καταθέσουν λεπτομερώς την φρίκη την οποία υπέστησαν στα κρατητήρια της ΕΣΑ. Ανάμεσα σε αυτούς συγκαταλέγονται προσωπικότητες όπως ο δικηγόρος και μετέπειτα πρόεδρος του Συνασπισμού Νίκος Κωνσταντόπουλος, ο μετέπειτα βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας Ιπποκράτης Σαββούρας, η Αμαλία Φλέμινγκ, ο Αναστάσιος Μήνης και ο βουλευτής του ΚΚΕ Κώστας Κάππος. Περισσότερο ξεχωρίζουν ωστόσο οι φιγούρες του παρ’ ολίγον τυραννοκτόνου Αλέκου Παναγούλη και του ταγματάρχη Σπύρου Μουστακλή, ο οποίος-καταβεβλημένος από τα βασανιστήρια-πάσχει από βαριά ημιπληγία και αφασία και καταθέτει συνεννοούμενος με νεύματα μέσω της συζύγου του Χριστίνας.

Οι μάρτυρες αποκαλύπτουν τα βασανιστήρια, τα οποία ποικίλλουν από ξυλοδαρμούς, μαστιγώματα, φάλαγγες, ηλεκτροσόκ, μαρτύρια της σταγόνας, των γεννητικών οργάνων, της ορθοστασίας, της αϋπνίας και της δίψας, έως και ψυχολογικά βασανιστήρια, όπως μαγνητοφωνημένες κραυγές και εικονικές εκτελέσεις. Ταυτόχρονα, δεν απουσιάζουν οι καταγγελίες περί βιασμών και σεξουαλικών βασανιστηρίων. Κατά τη διάρκεια της κατάθεσης των μαρτυριών οι βασανιστές και οι υποστηρικτές τους, οι οποίοι βρίσκονται εντός της αίθουσας του δικαστηρίου, εκτοξεύουν απειλές και ύβρεις εναντίον των μαρτύρων, ενώ δεν διστάζουν να προχωρήσουν μέχρι και σε σωματικές επιθέσεις εναντίον μερικών από αυτούς, όπως συμβαίνει με τον Ιπποκράτη Σαββούρα, ο οποίος γρονθοκοπείται.

Οι κατηγορούμενοι αναλαμβάνουν να αντικρούσουν τις κατηγορίες με προκλητικό τρόπο. Ο πρώην διοικητής του ΕΑΤ-ΕΣΑ Θεοφιλογιαννάκος απολογείται επί τρεις ώρες προσπαθώντας να δικαιολογήσει τα πάντα στο όνομα της «ερυθράς απειλής», ενώ αμφισβητεί την αξιοπιστία της μαρτυρίας του Βουλευτή του ΚΚΕ Κώστα Κάππου, αφού, όπως υποστηρίζει, είναι…άθεος! Προκλητικότερος είναι ο Νικόλαος Χατζηζήσης, ο οποίος ισχυρίζεται πως στο ΕΑΤ-ΕΣΑ «περισσότερο ταλαιπωρήθηκαν οι ανακριτές παρά εκείνοι που ανεκρίθησαν»!

Στις 12 Σεπτεμβρίου, ύστερα από μία ακροαματική διαδικασία η οποία κράτησε πάνω από ένα μήνα, το στρατοδικείο ανακοινώνει την απόφασή του: Καταδικάζει τον Θεόδωρο Θεοφιλογιαννάκο σε 20 χρόνια κάθειρξη, όπως επίσης τον Αναστάσιο Σπανό, ενώ ο Νικόλαος Χατζηζήσης καταδικάζεται σε 23 χρόνια κάθειρξη. Σε ελαφρότερες ποινές καταδικάζονται ορισμένοι χαμηλόβαθμοι αξιωματικοί, ενώ αθωώνονται 15 κατηγορούμενοι. Καταμαρτυρείται έτσι η προφανής λογική του Στρατοδικείου, κατά την οποία είναι σκόπιμο να τιμωρηθούν με την προσήκουσα αυστηρότητα οι διοικητές του ΕΑΤ-ΕΣΑ, όμως να επιδειχθεί επιείκεια για τα εκτελεστικά τους όργανα.

Οι τρεις διαβόητοι αρχιβασανιστές θα ξανακαθίσουν μαζί με άλλους 33 αξιωματικούς και οπλίτες στα εδώλια του Στρατοδικείου στις 13 Οκτωβρίου του ίδιου έτους, αυτή τη φορά όχι ύστερα από αυτεπάγγελτη δίωξη, όπως προηγουμένως, αλλά ύστερα από 700 (!) μηνύσεις παθόντων. Τώρα είναι κατηγορούμενοι για βασανιστήρια κρατουμένων στις φυλακές Μπογιατίου και σε στρατιωτικές μονάδες του νομού Αττικής. Αναμένεται να προσέλθουν επίσης 150 μάρτυρες κατηγορίας. Το σκηνικό της προηγούμενης δίκης επαναλαμβάνεται και σε αυτήν, με τους μάρτυρες να εκθέτουν τα βασανιστήρια και τους κατηγορούμενους να αντικρούουν για μία ακόμη φορά προκλητικά τις κατηγορίες. Στις 9 Δεκεμβρίου και ύστερα από μία μαραθώνια συνεδρίαση 19 ωρών, το δικαστήριο ανακοινώνει την απόφασή του, σύμφωνα με την οποία αθωώνονται 14 εκ των 36 κατηγορουμένων, ενώ επιβάλλει επιεικείς ποινές από 3,5 έως 7 χρόνια στους υπολοίπους.

Υπό τη σκιά των δύο ανωτέρω δικών λαμβάνει χώρα η τρίτη και τελευταία δίκη των βασανιστών, η οποία ξεκινά στις 11 Νοεμβρίου στο Μικτό Κακουργιοδικείο Χαλκίδας. Κατηγορούμενοι αυτή τη φορά είναι 14 αξιωματικοί και υπαξιωματικοί της Αστυνομίας, οι οποίοι βαρύνονται με βασανιστήρια στη Γενική Ασφάλεια Αθηνών. Ανάμεσά τους βρίσκονται οι  αρχιβασανιστές Ευάγγελος Μάλλιος, Πέτρος Μπάμπαλης, Κωνσταντίνος Καραπαναγιώτης, Βασίλης Κραβαρίτης και Κωνσταντίνος Σμαϊλης. Στον κατάλογο των μαρτύρων συμπεριλαμβάνονται ο σκηνοθέτης Παντελής Βούλγαρης, η μετέπειτα υφυπουργός οικονομικών Νάντια Βαλαβάνη, η Αγγελική Σωτήρη, ο Δημήτρης Γόντικας και ο Κώστας Κάππος. Οι μαρτυρίες τους κινούνται στο ίδιο μήκος κύματος με αυτές των θυμάτων από τις υπόλοιπες δίκες, με καταγγελίες για βασανισμούς μέχρι και εγκύων. Οι κατηγορούμενοι, μέσω των συνηγόρων τους, αντικρούουν  τις κατηγορίες και καταγγέλλουν ότι οι μάρτυρες είναι «δάκτυλοι» του παράνομου μηχανισμού του Κομμουνιστικού Κόμματος, καθώς και ότι οι κατηγορούμενοι αποτελούν «τα καμάρια του έθνους». Ειδικότερα, ο Πέτρος Μπάμπαλης διετύπωσε την φράση «τα μπουντρούμια είμαι εγώ», ενώ τόνισε πως «το ΚΚΕ δεν είναι ελληνικό κόμμα, γι’ αυτό κι εμείς θα το πολεμούμε».

Στην εν προκειμένω δίκη είναι ιδιαίτερα έντονο το αίσθημα της αμφιβολίας σχετικά με το αν το δικαστήριο, υπό την παρούσα σύνθεση, είναι ικανό να αποδώσει ουσιαστικά δικαιοσύνη. Την ανησυχία της εκφράζει η πολιτική αγωγή, αποτελούμενη από τους Ευάγγελο Γιαννόπουλο, Γεώργιο Μαγκάκη και Σταμάτη Κανελλόπουλο, όσον αφορά το πρόσωπο του προέδρου του δικαστηρίου. Ο εφέτης Αθανάσιος Παύλος αφενός δεν φημίζεται για τα δημοκρατικά του αισθήματα, αφετέρου είναι γνωστές οι στενότατες σχέσεις των αδελφών του με τον ίδιο τον πραξικοπηματία Γεώργιο Παπαδόπουλο. Ταυτόχρονα, τα πυρά συγκεντρώνει ο τότε υπουργός προστασίας του πολίτη Σόλων Γκίκας, ο οποίος κατηγορείται ότι μέσα από δηλώσεις του στηρίζει τους βασανιστές. Χαρακτηριστική είναι μάλιστα η δήλωση του ίδιου του Νικόλαου Χατζηζήση, ο οποίος, αναφερόμενος στην ποινή που του επιβλήθηκε, δηλώνει: «Εμείς δεν είχαμε τον Γκίκα μας».

Οι εν λόγω αμφιβολίες αποδεικνύονται εύλογες, όταν φτάνει η ώρα της τελικής απόφασης. Ο Εισαγγελέας Μαρκάκης προτείνει την μετατροπή των κατηγοριών από βαριές σκοπούμενες σε απλές σωματικές βλάβες, για την εκδίκαση των οποίων απαιτείται έγκληση των παθόντων κατά τη διάρκεια που αυτοί είναι ακόμα κρατούμενοι. Το προεδρείο κάνει δεκτή την πρόταση του εισαγγελέα και μετατρέπει την κατηγορία. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να παύσει η ποινική δίωξη για 4 εκ των 15 κατηγορουμένων, και συγκεκριμένα για τους Μπάμπαλη, Κραβαρίτη, Σμαϊλη και Τσικριπή. Από τους υπόλοιπους 10 οι 6 κρίνονται αθώοι, ενώ οι εναπομείναντες Λουκόπουλος, Παύλου, Μάλλιος και Γώγος καταδικάζονται σε ολιγόμηνες, εξαγοράσιμες ποινές και αφήνονται αμέσως ελεύθεροι. Με χαμόγελο υποδέχονται την απόφαση του δικαστηρίου, όπως φαίνεται και στην παρακάτω φωτογραφία.

Ο Ευάγγελος Μάλλιος θα δολοφονηθεί στις 14 Δεκεμβρίου 1976 από την τρομοκρατική οργάνωση «17 Νοέμβρη». Τον Ιανουάριο του 1979, η οργάνωση «Ιούνης ‘78» θα δολοφονήσει τον Πέτρο Μπάμπαλη. Δεν είναι λίγοι αυτοί οι οποίοι εκτιμούν πως το αίσθημα αδικίας και η δυσαρέσκεια του κοινωνικού συνόλου είναι οι βασικοί παράγοντες οι οποίοι όπλισαν το χέρι των τρομοκρατών.  Ορισμένοι τους δικαιολογούν. Από τους υπόλοιπους βασανιστές οι περισσότεροι θα μεταναστεύσουν στο εξωτερικό ή θα επιστρέψουν στην επαρχία, μακριά από τα βλέμματα των συμπολιτών τους. Εκείνο το οποίο μπορεί να συναχθεί από το σύνολο των διαδικασιών είναι ότι παρά τις δημοκρατικές εξαγγελίες της μεταπολιτευτικής κυβέρνησης του Κωνσταντίνου Καραμανλή, το κράτος εν τέλει προστάτεψε το κράτος. Τα συμπεράσματα είναι πολλά και η ευθύνη για την κατανόησή τους δική μας.

 

Ευχαριστίες στην προπτυχιακή φοιτήτρια της Νομικής Σχολής Αθηνών, Σοφία Χανή, για τη συνεισφορά της στη συγγραφή του άρθρου!

 

κδ

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s