Shaken, not stirred

Από τον: Γιάννη Καυκαλά

Βρισκόμαστε στη δεκαετία του 1960, όπου κυριαρχεί ένα αίσθημα ανασφάλειας που διαμορφώνεται μεταξύ δύο κυρίαρχων πολιτικών ιδεών ή σχολών σκέψης, που τείνουν να διαιρέσουν τον κόσμο στα δύο. Είναι η εποχή του ψυχρού πολέμου, του ισχυρού ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ και ΕΣΣΔ για την κατάκτηση του διαστήματος και της έρευνας για την ανάπτυξη των υπερόπλων με σκοπό την επιβολή στον αντίπαλο. Ταυτόχρονα, σε κοινωνιολογική κλίμακα διαμορφώνεται ένα νέο πλαίσιο ατομικών απαιτήσεων και διεκδικήσεων που εξυψώνουν την συναισθηματική  ατομικότητα του ανθρώπου ως ορθολογικού όντος. Ο κόσμος έχει ακόμα μεγάλη απόσταση να διανύσει στο θέμα της κατάκτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με τις αναζητήσεις γύρω από αυτό το θέμα να εκφράζονται τόσο με την εμφάνιση μαχητικών κινημάτων, όσο και με τη δημιουργία νέων καλλιτεχνικών ρευμάτων τα οποία θα έχουν καθοριστικό ρόλο στην αλλαγή του τρόπου έκφρασης των ανθρώπων και τα οποία θα συνεχίσουν να επηρεάζουν μέχρι και σήμερα.

Στη μέση όλης αυτής της έντασης βρίσκεται η πάλαι ποτέ ισχυρή Μεγάλη Βρετανία, έχοντας χάσει πλέον το γόητρο του αποικιοκρατικού της υποβάθρου και-όπως φαίνεται τουλάχιστον από τις ταινίες-παίζοντας το ρόλο του διαιτητή, που θα δώσει τη σολομώντειο λύση. Καθοριστικός στην προσπάθειά της αυτή θα είναι ο γοητευτικός υπερπράκτορας και κατάσκοπος, που δεν είναι άλλος από τον γνωστό σε όλους μας James Bond.

Ο θρυλικός πράκτορας θα κάνει για πρώτη φορά την εμφάνισή του το 1962, προκειμένου να αντιμετωπίσει τον δρ. Νο και τα σχέδιά του να προκαλέσει ένα θερμό επεισόδιο μεταξύ των δύο μεγάλων υπερδυνάμεων και πρωταγωνιστών του ψυχρού πολέμου, ΗΠΑ και ΕΣΣΔ. Από την πρώτη κιόλας ταινία καθίσταται σαφές πως η Μ. Βρετανία είναι υπεράνω του ψυχρού πολέμου, είναι η φωνή της λογικής σε μία άκρως απειλητική κατάσταση και ο μεγαλύτερος προασπιστής της παγκόσμιας ειρήνης. Ο προσανατολισμός αυτός θα συνεχίσει να υφίσταται μέχρι το 1985, οπότε και φτάνει στους κινηματογράφους η τελευταία ταινία του Ρότζερ Μουρ στο ρόλο του θρυλικού πράκτορα, με τον τίτλο “A View To A Kill”.

Ο Μποντ του Σον Κόνερι, πέρα από επιφανή εκπρόσωπο της Βρετανικής διεθνούς πολιτικής, αποτελεί και έναν πολύ ιδιαίτερο χαρακτήρα. Αντιπροσωπεύει το πρότυπο του όμορφου γοητευτικού άνδρα, όπως ορίζεται από τη βρετανική κουλτούρα. Δεν έχει αδυναμίες, όπως είναι λογικό άλλωστε, ενώ διακατέχεται από έναν «ευγενή» και ,αποδεκτό από την εποχή, μισογυνισμό. Είναι πρόθυμος να κάνει τα πάντα για την ικανοποίηση των διεθνών συμφερόντων της Αυτού Μεγαλειότητος και δεν έχει καμία αναστολή στο να φέρνει εις πέρας και το πιο επικίνδυνο απόρρητο πρόγραμμα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη δική του σωματική ακεραιότητα και για την απώλεια ανθρώπινων ζωών, όπως άλλωστε του επιτρέπει και το διακριτικό του πράκτορα 007. Αυτό το οποίο αξίζει να σημειωθεί είναι ότι στις ταινίες του πράκτορα 007 κατά την ανωτέρω περίοδο, επικρατεί μία μανιχαϊστική λογική, σύμφωνα με την οποία το καλό και το κακό είναι απόλυτα διαχωρισμένες έννοιες. Έτσι, ο καλός (εν αντιθέσει με την αριστοτέλεια λογική) εναντιώνεται απόλυτα στον κακό και διαθέτει το ηθικό πλεονέκτημα σε όλα τα επίπεδα, παίρνοντας πάντα σωστές επιλογές. Ακόμη και η εμφάνιση των πρωταγωνιστών καθιστά σαφές το ποιος είναι καλός και ποιος κακός, με βάση τα πρότυπα ομορφιάς που είναι αποδεκτά στην εποχή. Παράλληλα, διαφαίνεται σαφώς η προτίμηση του Μποντ στα βρετανικά προϊόντα, πχ η πασίγνωστη Aston Martin και αργότερα η υποβρύχια  Lotus, ως τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία για τη διεκπεραίωση της αποστολής, δείγμα της πατριωτικής φιλελεύθερης τάσης που διέπει το concept της σειράς.

Προχωρώντας, στην εποχή του Ρότζερ Μούρ, διαφαίνεται μία πραγματικότητα σύμφωνα με την οποία η Μεγάλη Βρετανία παίζει τον ρόλο της Κοινής Λογικής ανάμεσα σε κράτη που βρίσκονται σε μία Πολιτική τριβή είτε βρίσκοντας λύσεις είτε συμβουλεύοντας, στον βωμό της παγκόσμιας ασφάλειας. Βοηθάει αμφότερα Σοβιετικούς και Αμερικανούς, με άξονα όχι την ιδεολογία αλλά το παγκόσμιο κοινό καλό. Χαρακτηριστικό είναι Παράλληλα παρατηρείται, μέσω του εκκεντρικού σεναρίου της ταινίας “Moonraker” η γενικότερη τάση της εποχής να στρέφεται πλέον στο Διάστημα, δείγμα της ραγδαίας τεχνολογικής ανάπτυξης αποτέλεσμα του υψηλού ανταγωνισμού του ψυχρού πολέμου.

Εντελώς διαφορετική κατεύθυνση δίνει ο Πιρς Μπρόσναν στην ενσάρκωση του πράκτορα 007. Πλέον ο ψυχρός πόλεμος έχει τελειώσει, με νικητές τους Αμερικανούς και τον καπιταλισμό. Η Μ. Βρετανία δεν κρατάει πλέον ίσες αποστάσεις, αλλά συντάσσεται ξεκάθαρα με τους νικητές, όπως και ο ίδιος ο Μποντ. Ο νέος αυτός προσανατολισμός καθίσταται σαφής ήδη από την πρώτη ταινία του ηθοποιού, όπου η νέα Ρωσία (και όχι Σοβιετική Ένωση) χαρακτηρίζεται πλέον ως «χώρα των ευκαιριών», ενώ ακόμη και το video clip της ταινίας περιλαμβάνει εικόνες καταστροφής αγαλμάτων του Λένιν και του συμβόλου του σφυροδρέπανου. Η αντικομμουνιστική πλέον κατεύθυνση της σειράς κορυφώνεται στην τελευταία ταινία του Μπρόσναν, η οποία ξεκινάει με μία στρατιωτικού τύπου επιχείρηση στο έδαφος της Βορείου Κορέας, η οποία και παρουσιάζεται ανερυθρίαστα ως μία χώρα τρομοκρατών, που επιβουλεύεται την παγκόσμια ειρήνη. Αξιοσημείωτο επίσης είναι το γεγονός πως πλέον ο Μποντ καταφεύγει περισσότερο από ποτέ στην ένοπλη βία, λαμβάνοντας έτσι το ρόλο περισσότερο ενός πληρωμένου δολοφόνου παρά ενός κατασκόπου. Ακόμη, στη σειρά ταινιών του Μπρόσναν κορυφώνεται η εμπορική τοποθέτηση προϊόντων, μετατρέποντας έτσι τον Μποντ σε έναν παγκοσμιοποιημένο ήρωα, ο οποίος δεν δουλεύει πλέον για το βρετανικό Στέμμα, αλλά αποτελεί μία κινητή διαφήμιση στην υπηρεσία πολλών εταιριών και πολλών χωρών.

Εν συνεχεία αναφορικά με τον ρόλο του Ντάνιελ Κρέγκ στην ενσάρκωση του Τζέιμς Μποντ, βρισκόμαστε σε μια εποχή όπου τα σύγχρονα ψηφιακά εφέ οδηγούν το κόνσεπτ της ταινίας σε μεγαλύτερη  δράση όπου αποτυπώνεται με τον πλέον καθηλωτικό τρόπο. Είναι αξιοπρόσεχτο, πως για πρώτη φορά στην ιστορία του ρόλου, ο Μποντ παρουσιάζεται με έναν εκ’ διαμέτρου αντίθετο τρόπο από τις προηγούμενες φορές. Θυμίζει Αμερικάνο γυμνασμένο πράκτορα ενώ διαμορφώνεται μια εικόνα σύμφωνα με την οποία τελικά ο Μποντ δεν είναι καθολικά καλός χαρακτήρας αλλά ένας μισθοφόρος που πότε πράττει όρθώς και πότε όχι με αποτέλεσμα ο θεσμικός χαρακτήρας του επαγγέλματος του να επηρεάζει την ψυχοσύνθεση του. Σε αυτό συμβάλλει και η πιο προοδευτική Πολιτική Ιδεολογία του ηθοποιού σε σχέση με την Ιδεολογία που χαρακτηρίζει την σειρά. Στην τετραλογία όπου πρωταγωνιστεί ο Ντάνιελ Κρέγκ, ο εχθρός δεν είναι οι Ιδεολογίες, ούτε η Σπέκτρε αυτή καθ’ εαυτή. Αντιθέτως είναι το τέλος των Ιδεολογιών και των Εθνικών Κρατών που φέρει μία συνομοταξία Παγκοσμιοποίησης. Έτσι η Σπέκτρε δεν είναι μία οργάνωση που θέλει να καταστρέψει τον κόσμο όπως παλιά, αλλά μία οργάνωση που θέλει να εδραιώσει την παρουσία της στο παγκόσμιο βεληνεκές, μέσω της στρατηγικής διείσδυσης στους κρατικούς μηχανισμούς.

Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφέρουμε πως σκόπιμα παραλείψαμε να συμπεριλάβουμε στο άρθρο τις ερμηνείες των Τζωρτζ Λέιζενμπι και Τίμοθι Ντάλτον στο ρόλο του Μποντ. Αυτό γιατί ο πρώτος αποτελεί απλώς έναν αντικαταστάτη του Σον Κόνερι, διατηρώντας τον προσανατολισμό των ταινιών της περιόδου, ενώ ο δεύτερος εκφράζει μία πιο χολυγουντιανή ερμηνεία του πράκτορα, σηματοδοτώντας όμως ταυτόχρονα και το πέρασμα του πράκτορα από κάποιον που κρατάει ίσες αποστάσεις σε έναν ανοιχτά φιλοαμερικανό και αντικομμουνιστή κατάσκοπο.

Εν πάση περιπτώσει, όσο αμφιλεγόμενος κι αν είναι ο θρυλικός πράκτορας, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι ταινίες του αποτελούν ένα φαινόμενο της μαζικής κουλτούρας, με πολύ μεγάλη επιρροή στην εξέλιξη του παγκόσμιου κινηματογράφου. Οι ταινίες αυτές έχουν «μεγαλώσει» γενιές και γενιές παιδιών, αλλά και ενηλίκων. Όλοι μας έχουμε κάποια στιγμή παρακολουθήσει έστω και μία από αυτές και έχουμε αναρωτηθεί αν πρέπει την επόμενη φορά που θα πάμε σε κάποιο μπαρ να παραγγείλουμε ένα περιποιημένο Vodka Martini: shaken, not stirred.

*Στη συγγραφή του άρθρου συνέβαλε και ο Ρότζερ Σαμαά,τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s