Περιηγηση στους αθηναϊκους δρομους με αμαξιδιο

Από τον: Kωνσταντίνο Χριστόπουλο

Επιχειρώντας μια περιήγηση στους δρόμους της Αθήνας με  ένα αμαξίδιο για άτομα με κινητικά προβλήματα.

Το παρόν άρθρο πραγματεύεται τις δυσκολίες και τα εμπόδια που συναντούν στην καθημερινή τους ζωή τα άτομα με κινητικά προβλήματα (εγκεφαλική παράλυση, ακρωτηριασμένα μέλη κ. ά) αναφορικά με την προσβασιμότητά τους μέσα στην πόλη που διαβιούν. Το έναυσμα της ενασχόλησής μου με το συγκριμένο θέμα αποτέλεσαν τα αποτελέσματα ορισμένων μελετών που διεξήχθησαν  στη χώρα μας και τα οποία κατέδειξαν, ότι ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό συνανθρώπων μας αντιμετωπίζει προβλήματα στις καθημερινές του μετακινήσεις.

Tα κινητικά προβλήματα χαρακτηρίζονται από μεγάλη ετερογένεια αναφορικά με την αιτιολογία τους, το βαθμό δυσλειτουργίας που προκαλούν στο άτομο, τον χρόνο επέλευσής τους (συγγενή ή επίκτητα), καθώς και το μόνιμο ή τον προσωρινό χαρακτήρα τους (Νησιώτου-Μαντέλου, 2017).

Ως προς την αιτιολογία τους τα κινητικά προβλήματα  μπορεί να οφείλονται σε παθήσεις του μυοσκελετικού συστήματος, δηλαδή σε παθήσεις οι οποίες εντοπίζονται στα οστά, στις αρθρώσεις, στους μύες του ατόμου, καθώς και σε βλάβες του νευρικού συστήματος (Νησιώτου-Μαντέλου, 2017). Με κριτήριο τον χρόνο επέλευσής τους τα κινητικά προβλήματα σ’ ένα άτομο ενδέχεται να υφίστανται εκ γενετής ή να έχουν επισυμβεί αργότερα στη ζωή του ως αποτέλεσμα  εμπλοκής σε τροχαία ατυχήματα, λόγω ασθένειας ή ιατρικής αμέλειας.

Ο βαθμός σοβαρότητας  του προβλήματος κυμαίνεται και μπορεί να διακριθεί με βάση τη γνώριμη τριμερή κλίμακα αξιολόγησης σε ήπιο, μέτριο ή σοβαρό (Στασινός, 2016).  Παράλληλα και η νoητική ικανότητα στο συγκεκριμένο πληθυσμό ατόμων, ποικίλει. Τα άτομα με εγκεφαλική παράλυση και κινητικά προβλήματα μπορεί να παρουσιάζουν μία και μόνη ανεπάρκεια σ’ ένα μόνο τομέα ή να παρουσιάζουν συννοσηρότητα (πολλαπλές διαταραχές), (Στασινός, 2016). Στη δεύτερη περίπτωση γίνεται λόγος για άτομα με πολλαπλές αναπηρίες.

Ο τομέας της εγκεφαλικής παράλυσης και των κινητικών προβλημάτων αφενός, ανήκει στην ευρύτερη ομάδα της φυσικής ανεπάρκειας και των προβλημάτων υγείας του ατόμου (Στασινός, 2016) και  αφετέρου, συμπεριλαμβάνεται στις βλάβες του νευρικού συστήματος.

Η εγκεφαλική παράλυση αποτελεί έναν όρο «ομπρέλα», ο οποίος καλύπτει μια ομάδα διαταραχών ανάπτυξης της στάσης και της κίνησης, που οδηγεί σε περιορισμό της δραστηριότητας του ατόμου (Bax, Goldstein, Rosenbaum, Leviton, Paneth & Dan, 2005) και συχνά συνδέεται με ποικίλα συνοδά νευροαναπτυξιακά προβλήµατα.

Η συχνότητα της Εγκεφαλικής Παράλυσης είναι δύσκολο να προσδιοριστεί με ακρίβεια. Ανέρχεται περίπου σε ποσοστό 1,5 ανά 1.000 ζώντα παιδιά, δηλ. παρατηρείται στο 0.15% του παιδικού πληθυσμού (Στασινός, 2016). Κάθε χρόνο στην Ελλάδα γεννιούνται περίπου 150 παιδιά με εγκεφαλική παράλυση. Σήμερα, πάνω από 17 εκατομμύρια άνθρωποι -αριθμός καθόλου ευκαταφρόνητος- σε διεθνές επίπεδο παρουσιάζουν εγκεφαλική παράλυση.

Επιπροσθέτως, δεν πρέπει να παραβλέπει κανείς το γεγονός, ότι τα άτομα με αναπηρία συγκροτούν ένα σημαντικό και με αυξητικές τάσεις μέρος του Ευρωπαϊκού πληθυσμού. Συμπεριλαμβανομένου του  ηλικιωμένου πληθυσμού, αυτός ο αριθμός αναμένεται να αυξηθεί πολύ στα επόμενα πενήντα χρόνια. Μέχρι το 2020 υπολογίζεται ότι θα υπάρχουν διπλάσιοι άνθρωποι άνω της χρονολογικής ηλικίας των 65 ετών στην Ευρώπη, συγκριτικά μ’ αυτούς που υπήρχαν το 1960. Τα εμποδιζόμενα άτομα βάσει των οδηγιών σχεδιασμού του ΥΠΕΧΩΔΕ ανέρχονται σε ποσοστό 42.5% του ελληνικού πληθυσμού  (10% ΑμεΑ, 14% ηλικιωμένα άτομα χρονολογικής ηλικίας 60-74 ετών, 6% υπερήλικα άτομα άνω των 75 ετών, 11% νήπια χρονολογικής ηλικίας 0-4 ετών και οι συνοδοί τους και 1,5% έγκυες γυναίκες), (Τσιρώνη, 2010).

Οι προαναφερόμενες περιπτώσεις ατόμων βιώνουν μεγάλες πρακτικές δυσκολίες  στην αυτοεξυπηρέτησή τους, στη μετακίνησή τους στους δρόμους των πόλεων, καθώς και στην προσβασιμότητά τους στους δημόσιους χώρους, συνθήκες προσβασιμότητας αυτονόητες και δεδομένες για τους υπόλοιπους ανθρώπους χωρίς αναπηρία.

Τα βιώματα των ατόμων με αναπηρία γενικότερα διατυπώνονται επιγραμματικά ως ακολούθως: «Υπάρχουν πολλές φορές που δυστυχώς μας κάνουν να νιώθουμε ότι ζούμε μέσα σε μια αφιλόξενη πόλη» ( Μαρκοστάμος, 2007).

Δυστυχώς, οι ελληνικές πόλεις δε βοηθούν τα άτομα με κινητικού τύπου αναπηρία να έχουν μια αυτόνομη και ανεξάρτητη διαβίωση. Για παράδειγμα, τα στενά πεζοδρόμια, η μη ύπαρξη ραμπών, τα παρκαρισμένα αυτοκίνητα σε θέσεις στάθμευσης ατόμων με κινητικά προβλήματα, τα τραπεζοκαθίσματα ορισμένων καταστημάτων, τα ψυγεία μερικών περιπτέρων, οι κάδοι των απορριμμάτων που καταλαμβάνουν τους χώρους διέλευσής τους, οι μικροί ή οι ανύπαρκτοι ανελκυστήρες, η έλλειψη προσβάσιμων από Όλους χώρων υγιεινής σε δημόσια ή ιδιωτικά κτίρια, καθώς και άλλα αρχιτεκτονικής φύσεως εμπόδια είναι μερικοί από τους σκοπέλους, οι οποίοι υψώνονται και καθιστούν απροσπέλαστη την πόλη από το συγκεκριμένο πληθυσμό ατόμων.

Όσοι έχετε παρακολουθήσει την εκπομπή «Το Κουτί της Πανδώρας» του  Κώστα Βαξεβάνη και συγκεκριμένα το βίντεο, το οποίο έχει τον τίτλο «Ανάπηρη πόλη» αδιαμφισβήτητα θα προβληματιστήκατε ιδιαίτερα.

Στο συγκεκριμένο βίντεο μέσα από τη βιωματική περιήγηση στους δρόμους της Αθήνας με ένα αναπηρικό αμαξίδιο του δημοσιογράφου Κώστα Βαξεβάνη και του Δημάρχου της Αθήνας Γιώργου Καμίνη, επιχειρείται η σκιαγράφηση και η χαρτογράφηση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν στην καθημερινή τους ζωή τα άτομα με αναπηρία, στην προσπάθειά τους να κυκλοφορούν απρόσκοπτα στην πόλη τους. Κατά συνέπεια, ο μεταφορικός τίτλος  του εν λόγω βίντεο θέλει να δώσει έμφαση  στην αδυναμία της Αθήνας –της πρωτεύουσας μιας  ευρωπαϊκής χώρας, της πρωτεύουσας της Ελλάδας, της χώρας του φωτός και του πολιτισμού- να προσφέρει μια άνετη κι αξιοπρεπή διαβίωση σε  Όλους τους πολίτες της.

Ειδικότερα, η εκπομπή πραγματεύεται τις δυσκολίες που συναντά ένας άνθρωπος κυρίως με κινητική αναπηρία, αλλά και με αισθητηριακού τύπου αναπηρία (οπτική αναπηρία, ακουστική αναπηρία), όταν επιχειρεί να μετακινηθεί στους δρόμους της Αθήνας. Γίνεται παρουσίαση περιπτώσεων ατόμων με κινητικά προβλήματα, με εγκεφαλική παράλυση, με τετραπληγία, με τύφλωση και με κώφωση και θίγονται σημαντικά ζητήματα σχετικά με την αναπηρία τους, συμπεριλαμβανομένων των δυσκολιών πρόσβασής τους στα δρώμενα της κοινωνικής ζωής, της κοινωνικής τους προσαρμογής και της στάσης των τυπικώς αναπτυσσόμενων ατόμων απέναντί τους.

Παρακολουθώντας κανείς την προαναφερόμενη εκπομπή, αναμφίβολα του δημιουργούνται τα εξής ερωτήματα:

-Πόσο συχνά στην Ελλάδα βλέπουμε αναπηρικό αμαξίδιο στους δρόμους της πόλης μας;

-Γνωρίζουμε ότι πολλοί συνάνθρωποί μας αναγκάζονται να μένουν «φυλακισμένοι» μέσα στα ίδια τους τα σπίτια, καθώς δεν μπορούν να κυκλοφορήσουν στο αλόγιστα δομημένο περιβάλλον του τόπου διαμονής τους;

-Μήπως τελικά δεν υπάρχουν άτομα με αναπηρία στην Ελλάδα;

– Μήπως εμείς δεν τα έχουμε παρατηρήσει, ή δεν έτυχε να τα συναντήσουμε στο δρόμο μας, σε αντίθεση με αυτό που συμβαίνει στις διάφορες πόλεις του εξωτερικού, όπως είναι για παράδειγμα, οι Βρυξέλλες και το Βερολίνο;

Τις απαντήσεις στις παραπάνω ρητορικές ερωτήσεις ας προσπαθήσει να τις δώσει ο καθένας μόνος του και ας αναλογιστεί τις πιθανές ευθύνες του από όποια θέση και αν βρίσκεται στο κοινωνικό οικοδόμημα….

Ας προσπαθήσουμε να καλλιεργήσουμε την ενσυναίσθησή μας και να τοποθετήσουμε τον εαυτό μας νοερά έστω και για λίγο στη θέση των ατόμων με κινητικά προβλήματα και να συνειδητοποιήσουμε πως όλα μπορούν να συμβούν σε όλους. Είμαστε όλοι εν δυνάμει άτομα με αναπηρία. Αλήθεια, έχει υπογράψει κανείς  συμβόλαιο με τη σωματική ακεραιότητα και την αρτιμέλεια εφ’ όρου ζωής;

Φυσικά όχι!

Έχουμε συνειδητοποιήσει άραγε πόσο εύθραυστο είναι το οστέινο και το σαρκικό περίβλημά μας;

Όταν το συνειδητοποιήσει αυτό ο κάθε άνθρωπος και σταματήσει να θεωρεί τα πάντα δεδομένα, τότε αρτιμελείς και μη αρτιμελείς θα μπορέσουν να συνοδοιπορήσουν επί ίσοις όροις, στο μέτρο του δυνατού.

Επιπροσθέτως, μια δημοκρατική Πολιτεία σε επίπεδο δομών υπέχει την υποχρέωση να παρέχει σε όλα τα μέλη της ίσες ευκαιρίες. Όλα θα πρέπει να διαπνέονται από τη φιλοσοφία του Καθολικού Σχεδιασμού. Παράλληλα, η Πολιτεία οφείλει να είναι αρωγός και συμπαραστάτης, να είναι δίπλα σε όλους τους ανθρώπους με αναπηρία με διάφορους τρόπους. Πρωτίστως, οφείλει να μεριμνήσει για την κατάλληλη υλικοτεχνική υποδομή στους δρόμους και τα κτίρια.  Πιο συγκεκριμένα, η Πολιτεία οφείλει να λάβει μέριμνα αναφορικά με την εργονομική διευθέτηση και τον Καθολικό Σχεδιασμό στις δημόσιες υπηρεσίες, στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, αλλά και σε όλους τους  κοινόχρηστους χώρους και τους χώρους αναψυχής, έτσι ώστε η πρόσβαση και η προσπελασιμότητα να καθίσταται εφικτή για όλους τους πολίτες. Έτσι θα καταστήσει τα άτομα με κινητική αναπηρία λειτουργικά και θα τους δώσει τη δυνατότητα να αναπτύξουν τα θετικά τους στοιχεία, τα ενδιαφέροντά τους και να αυτοπροσδιοριστούν. Να δοθεί η δυνατότητα στα άτομα με κινητικά προβλήματα να δημιουργήσουν, να υλοποιηθεί αυτό που προκύπτει από την ακόλουθη ρήση του Stephen Hawking:  ”Χωρίς την ατέλεια ούτε εσύ ούτε εγώ θα υπήρχαμε. Είμαστε όλοι διαφορετικοί. Αυτό που είναι όμως σημαντικό είναι η ικανότητα να δημιουργούμε.”.

Κατά τη γνώμη μου, στους Έλληνες συγκριτικά με τους κατοίκους των άλλων ευρωπαϊκών κρατών διαπιστώνεται μια έλλειψη παιδείας σε σχέση με τα άτομα με αναπηρία. Κρίνεται άκρως απαραίτητη η ευαισθητοποίηση όλων μας απέναντι στην αναπηρία. Οι κοινωνίες επιβάλλεται να προβούν στην απόσβεση των ρατσιστικών τους αντιλήψεων, στην άρση των προκαταλήψεων, στην άμβλυνση των στερεοτυπικών τους συμπεριφορών, ενώ παράλληλα πρέπει να σεβαστούν και να αποδεχθούν τη διαφορετικότητα και να μάθουν να συμβιώνουν αρμονικά μ’ αυτή σε μία κοινωνία «για Όλους».

Συμπερασματικά, η παιδεία από τη μία πλευρά και η κρατική μέριμνα από την άλλη, δύνανται να αποτελέσουν  τους δύο βασικούς πυλώνες στους οποίους θα εδράζεται το οικοδόμημα της κοινωνικής ενσωμάτωσης και της ισότητας των ατόμων με κινητικού τύπου αναπηρία, μέσα στου κόλπους μιας συμπεριληπτικής κοινωνίας.

Πράγματι, οι βάσεις αναφορικά με την παιδεία των μελλοντικών πολιτών μπορούν να τεθούν μέσα από την εκπαίδευση. «Η εκπαίδευση είναι το ισχυρότερο όπλο με το οποίο μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο», είχε επισημάνει κάποτε ο Mandela στην προσπάθειά του να αναδείξει τη σημασία και τη δύναμη της εκπαίδευσης.

Η δημιουργία ενός «Σχολείου για Όλους και για Όλες» θα οδηγήσει μακροπρόθεσμα με φυσικό και αβίαστο τρόπο σε μια «Κοινωνία για Όλους»…

Είναι γεγονός ότι ύστερα από μια επιτυχή στροφή της χώρας μας στον Ευρωπαϊκό προσανατολισμό οδηγηθήκαμε  σήμερα στον 21Ο αιώνα  και εν έτη 2018 να διεκδικούμε τα αυτονόητα. Να νομοθετούμε και να ενσωματώνουμε στο Δίκαιό μας νομοθεσίες όπως είναι η Διεθνής Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία του Ο.Η.Ε. (2007), η Συνθήκη της Σαλαμάνκας (1994) κ.ά.. Με τη Διακήρυξη της Σαλαμάνκα στην Ισπανία η Unesco προτείνει μια Συμπεριληπτική-Ολική Εκπαίδευση, «ένα Σχολείο για Όλους», ένα διαφορετικό για τα μέχρι τότε δεδομένα Σχολείο (Unesco, 1994).  Όμως δυστυχώς, η νομοθεσία αυτή καθεαυτή και από μόνη της δεν αρκεί, αλλά θα πρέπει να εφαρμόζονται οι νόμοι και οι διατάξεις τους της στην καθημερινή πράξη.

Στην πραγματικότητα, δεν αρκούν οι διεθνείς διακηρύξεις για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, η τυπική αναγνώρισή τους και οι συναφείς συνταγματικές ρυθμίσεις (Κρεμαλής, 1991). Γιατί η αναπηρία αποτελεί περισσότερο κοινωνικό ζήτημα και λιγότερο ατομικό πρόβλημα. Επιβάλλεται να κατανοήσει η πολιτεία  ότι τα εμπόδια που συναντούν τα άτομα με αναπηρία δεν προέρχονται από την αναπηρία τους αυτή καθεαυτή, αλλά αναφύονται από την ίδια την κοινωνική της οργάνωση (Oliver, 1996), καθώς η ίδια η κοινωνία καθορίζει την ιατρική, την κοινωνική, και την εκπαιδευτική αντιμετώπιση των ατόμων με αναπηρία (Μarks, 1999).

Αποτελεί κοινή διαπίστωση το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχουν καταβληθεί αξιόλογες προσπάθειες από την πλευρά της πολιτείας για την ισότιμη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στο εκπαιδευτικό, στο οικονομικό, στο κοινωνικό, το πολιτικό και το πολιτισμικό γίγνεσθαι, αλλά χρειάζεται να γίνουν ακόμα πολύ περισσότερα.

Πρωτίστως, αν θέλουμε να μιλάμε πραγματικά για ισότητα ευκαιριών των ατόμων με αναπηρία, για ποιότητα ζωής, για ισότιμη συμμετοχή στα κοινωνικά, οικονομικά  και πολιτιστικά δρώμενα της χώρας οφείλουμε να σεβόμαστε τις ιδιαιτερότητες των συνανθρώπων μας (Τσιρώνη, 2010).

Στην Ελλάδα χρειάζεται επίσης, η εφαρμογή και η τήρηση των κανόνων προσβασιμότητας, χρειάζονται υποδομές και συνεχής επαφή με τους φορείς των Πολιτών ΑμεΑ, καθώς και με όλους τους πολίτες που γνωρίζουν τα προβλήματα κυκλοφορίας μέσα στην πόλη (Τσιρώνη, 2010).

Επίσης, σύμφωνα με τη Διεθνή Σύμβαση του ΟΗΕ (2007) για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (άρθρο 4) όλα τα Συμβαλλόμενα Κράτη αναλαμβάνουν να διασφαλίζουν και να προάγουν την πλήρη υλοποίηση όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών για όλα τα άτομα με αναπηρίες, χωρίς διακρίσεις οποιουδήποτε είδους βάσει της αναπηρίας. Προς το σκοπό αυτό, τα Συμβαλλόμενα Κράτη αναλαμβάνουν να υιοθετήσουν στο σύνολό τους και όχι αποσπασματικά, τα κατάλληλα νομοθετικά, διοικητικά και άλλα μέτρα, για την εφαρμογή των δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται στη συγκεκριμένη  Σύμβαση.

Στη βάση των προαναφερομένων το κράτος οφείλει να λάβει μέτρα προκειμένου να εξασφαλιστεί η ισονομία και η ισοτιμία όλων των πολιτών που διαβιούν στην επικράτειά του και να αναπτύξει προγράμματα που θα επιτρέψουν στα άτομα με αναπηρία να στραφούν προς το «επιχειρείν» να δημιουργήσουν τις δικές τους επιχειρήσεις και να αναπτύξουν έτσι τις δυνατότητες απασχόλησής τους.

Μόνο με γραμμή πλεύσης την προαναφερόμενη φιλοσοφία και πολιτική και την χρήση της ως «μίτο της Αριάδνης», η Πολιτεία θα συμβάλλει στην ποιότητα ζωής των ατόμων με κινητικού τύπου αναπηρία. Ποιότητα ζωής σημαίνει τα θετικά ή τα αρνητικά χαρακτηριστικά, τα οποία προσδιορίζουν τον τρόπο διαβίωσης ενός ανθρώπου σε σύγκριση με τα θεωρούμενα ως πρότυπα χαρακτηριστικά του τρόπου διαβίωσης ενός άλλου προσώπου (Δελλασούδας, 2006). Oι κύριες διαστάσεις της ποιότητας ζωής σύμφωνα με τους Wehmeyer & Schalock (2001) είναι η συναισθηματική ευεξία, οι διαπροσωπικές σχέσεις, η υλική ευημερία, η φυσική ευεξία, η κοινωνική ενσωμάτωση, τα δικαιώματα, η προσωπική ανάπτυξη και ο αυτοπροσδιορισμός.

Αντί επιλόγου επέλεξα να παραθέσω μία από τις δηλώσεις που μας άφησε ως παρακαταθήκη ο μεγάλος αστροφυσικός και κοσμολόγος Στήβεν Γουίλιαμ Χόκινγκ (όπως αναφέρεται από τον Στασινό, 2016):

«Θυμήσου να κοιτάς τα αστέρια και όχι τα πόδια σου…. Όσο δύσκολη και αν φαίνεται η ζωή, πάντα υπάρχει κάτι, το οποίο μπορείς να κάνεις και να πετύχεις. Σημασία έχει απλώς να μην τα παρατήσεις».

 

 

 

 

 

.

 

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s