ΤΟ ΝΕΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΑΝΩΝΥΜΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ.*

Από τη : Λία Ι. Αθανασίου**

Ο πρόσφατος Νόμος 4548/2018 «Αναμόρφωση του δικαίου των ανωνύμων εταιριών» (ΦΕΚ Α΄ 104/13.6.2018), η ισχύς του οποίου αρχίζει από την 01-01-2019, αποτελείται από 14 «τμήματα» και 189 άρθρα. Η επιλογή της εξ υπαρχής σύνταξης νέου Νόμου εξηγείται αφενός από την ανάγκη αναδιοργάνωσης της ύλης, ώστε ο Νόμος για την Ανώνυμη Εταιρία να είναι περισσότερο λειτουργικός, αφετέρου από την ανάγκη η μεταρρύθμιση να αποκτήσει ευρείες διαστάσεις, κάτι που δε θα ήταν επιτρεπτό, εάν επιλέγονταν η μέθοδος των επιμέρους τροποποιήσεων. Από την άλλη πλευρά ο νέος Νόμος δεν αποτελεί πλήρη αναμόρφωση του Δικαίου της Ανώνυμης Εταιρίας, καθώς ένα σημαντικό τμήμα ρυθμίσεων αναπαράγονται αυτοτελείς σε αυτόν, ενώ τα βασικά χαρακτηριστικά, η δομή και οι γενικοί κανόνες λειτουργίας της διατηρούνται.
Δεδομένου του περιορισμένου χώρου, δε μάς επιτρέπεται παρά να επισημάνουμε τα κυριότερα σημεία του νέου Νόμου. Η κατάστρωση των κανόνων του νέου Νόμου στοχεύει στο να ανταποκριθεί σε δύο βασικά αιτήματα, τα οποία υπαγορεύονται από τη μέχρι σήμερα διαμόρφωση των εταιρικών σχέσεων στην πράξη: πρώτον, στην προσπάθεια επιτάχυνσης των διαδικασιών λειτουργίας της Ανώνυμης Εταιρίας και, δεύτερον, στη διεύρυνση των ορίων της καταστατικής ελευθερίας.

Α) Η επιτάχυνση των διαδικασιών λειτουργίας της Ανώνυμης Εταιρίας.
Η προσπάθεια επιτάχυνσης των διαδικασιών επιτυγχάνεται με τα ακόλουθα μέσα:

  1. Τη συρρίκνωση της διοικητικής εποπτείας και την ενίσχυση της αυτορρύθμισης, χωρίς, ασφαλώς, να επηρεάζονται οι εποπτικές αρμοδιότητες Αρχών, όπως η Τράπεζα της Ελλάδος ή η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. Το αποτέλεσμα αυτό αποτυπώνεται λ.χ. στην εξάλειψη του αχρείαστου ελέγχου από τη Διοίκηση της πιστοποίησης της καταβολής του κεφαλαίου. Πλέον αποδέκτης του πρακτικού του Δ.Σ. είναι μόνο το Γ.Ε.ΜΗ. και μόνο με σκοπό την καταχώρησή του. Επιπλέον, η δυσλειτουργική επιτροπή του άρθρου 9 του Κωδικοποιητικού Νόμου 2190/1920 για την αποτίμηση των εισφορών καταργείται. Η αποτίμηση αυτή πραγματοποιείται από ορκωτούς ελεγκτές λογιστές ή από πιστοποιημένους εκτιμητές.
  2. Την απλοποίηση των κανόνων εσωτερικής λειτουργίας της Ανώνυμης Εταιρίας, παραδείγματα της οποίας ανευρίσκονται σε διάφορες εκφάνσεις του εταιρικού βίου. Έτσι, η επιδίωξη αυτή πραγματώνεται μεταξύ άλλων με:
    i. Την απάλειψη ρυθμίσεων που περιόριζαν αδικαιολόγητα τα περιθώρια ευελιξίας του Δ.Σ.. Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα της απεξάρτησης της δυνατότητας αυτοσυμπλήρωσης του Δ.Σ. σε περίπτωση έκπτωσης κάποιου μέλους του από την ύπαρξη καταστατικής διάταξης (άρθρο 82 παρ. 1), καθώς και της διανομής κατά τη διάρκεια της χρήσεως κερδών ή προαιρετικών αποθεματικών με απόφαση του Δ.Σ., χωρίς, πλέον η δυνατότητα αυτή να εξαρτάται από την ύπαρξη καταστατικής διάταξης που να το επιτρέπει (άρθρο 117 παρ. 2 περ. ζ΄). Σε σχέση με τους κανόνες λειτουργίας του Δ.Σ. σημαντική είναι και η προσθήκη αυτοτελούς διάταξης, με αντικείμενο τη ρύθμιση των ελαττωματικών αποφάσεων του Δ.Σ. (άρθρο 95), μιας διάταξης που έρχεται να καλύψει ένα διαπιστωμένο κενό του προηγούμενου νόμου, προάγοντας την ασφάλεια δικαίου.
    ii. Την ψηφιοποίηση της εταιρικής ζωής και την αξιοποίηση των δυνατοτήτων της σύγχρονης τεχνολογίας, λ.χ. με τη διεύρυνση της χρήσης του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, το διορισμό και την ανάκληση αντιπροσώπου μετόχου στη Γ.Σ. με ηλεκτρονικά μέσα (άρθρο 128 παρ. 4), την πρόβλεψη της ηλεκτρονικής τήρησης του βιβλίου των μετόχων (άρθρο 40 παρ. 2), καθώς και του βιβλίου των συζητήσεων και αποφάσεων του Δ.Σ. (άρθρο 93 παρ. 1). Δεν προβλέπεται ρητά αντίστοιχη δυνατότητα τήρησης του βιβλίου των αποφάσεων της Γ.Σ., θα πρέπει, ωστόσο, να γίνει δεκτή αναλογικά η ηλεκτρονική τήρησή του.
    iii. Την εισαγωγή ρυθμίσεων που προάγουν έτι περαιτέρω την ευέλικτη λειτουργία των εταιρικών οργάνων. Στη συνάφεια αυτή, σημαντική είναι η εισαγωγή μιας νέας μορφής Γ.Σ., όπου δεν υπάρχει συνεδρίαση, αλλά οι αποφάσεις λαμβάνονται μετά από πρόταση του Δ.Σ. και δηλώσεις των μετόχων, με τις οποίες αποδέχονται ή απορρίπτουν την πρόταση αυτή (άρθρο 135).

Β) Διεύρυνση των ορίων της καταστατικής ελευθερίας.
Ο νέος Νόμος δεν περιλαμβάνει κάποιου είδους ρητή διάταξη προγραμματικού χαρακτήρα για την έκταση της καταστατικής ελευθερίας. Ωστόσο, η έλλειψη αυτή δε θα μπορούσε να οδηγήσει στην υποβάθμιση της σημαντικής διεύρυνσης των δυνατοτήτων καταστατικής διαμόρφωσης των εταιρικών σχέσεων, που ο ίδιος ο Νόμος πλέον παρέχει. Χαρακτηριστικά παραδείγματα τέτοιων ρυθμίσεων αποτελούν:

  1. Η δυνατότητα πρόβλεψης Ανώνυμης Εταιρίας αορίστου χρόνου (άρθρο 8),
  2. η επέκταση της δυνατότητας ομοφωνίας στη Γ.Σ. για όλα τα θέματα της αρμοδιότητάς της (άρθρο 132 παρ. 3),
  3. η δυνατότητα πρόβλεψης με καταστατική ρύθμιση μονοπρόσωπου διοικητικού οργάνου, το οποίο θα λειτουργεί ακριβώς όπως το Διοικητικό Συμβούλιο και προορίζεται μόνο για τις μικρές και πολύ μικρές εταιρίες (άρθρο 115),
  4. η εξάλειψη της ανελαστικότητας ως προς τα είδη των τίτλων που δύναται να εκδώσει η Ανώνυμη Εταιρία και η αποφασιστική ώθηση στη συμβατική διαμόρφωση της Ανώνυμης Εταιρίας, με την αναγνώριση σε κάποιο βαθμό της δυνατότητας έκδοσης υβριδικών τίτλων (άρθρο 33), δηλαδή, τίτλων οι οποίοι είτε έχουν γνωρίσματα που είναι κοινά σε περισσότερα είδη τίτλων, είτε έχουν γνωρίσματα, τα οποία δεν επιτρέπουν την υπαγωγή τους σε κανένα από τα υπάρχοντα είδη, και τη διεύρυνση των επιτρεπόμενων κατηγοριών των ομολογιών (άρθρα 59 παρ. 1 και 60). Οι ρυθμίσεις αυτές αναμένεται να διευκολύνουν και να ενισχύσουν τα κίνητρα για την προσέλκυση κεφαλαίων στις Ανώνυμες Εταιρίες. Στον αντίποδα, υφίστανται στοιχεία περιορισμού των ορίων διαμόρφωσης των καταστατικών διατάξεων, καθώς εισήχθη η υποχρεωτική κατάργηση/ονομαστικοποίηση των ανώνυμων μετοχών. Η εξέλιξη αυτή είναι αποτέλεσμα εξυπηρέτησης στοχεύσεων που εξέρχονται του Εταιρικού Δικαίου και εντάσσονται στην προσπάθεια της καταπολέμησης του βρώμικου χρήματος και της χρηματοδότησης εγκληματικών δραστηριοτήτων.

Επίμετρο: Οι απομένουσες εκκρεμότητες.
Η μεταρρύθμιση του Δικαίου της Ανώνυμης Εταιρίας δεν ολοκληρώνεται με τη θέση σε ισχύ του Νόμου 4548/2018, καθώς υφίστανται δύο ακόμη εκκρεμότητες: Πρώτον, αναμένεται ο, ήδη συντασσόμενος, νέος Νόμος για τους εταιρικούς μετασχηματισμούς. Όταν ο Νόμος αυτός υιοθετηθεί, ο Κωδικοποιητικός Νόμος 2190/1920 θα περάσει οριστικά στην ιστορία της ελληνικής έννομης τάξης. Δεύτερον, εκκρεμεί η πλήρης ενσωμάτωση της Οδηγίας 2017/828 της 17.5.2017 (Οδηγία για τα δικαιώματα των μετόχων ή «SRD II»), η οποία τροποποιεί και συμπληρώνει την οδηγία 2007/36/ΕΚ, ιδιαίτερα στα ζητήματα των συναλλαγών με συνδεδεμένα μέρη και των αμοιβών του Δ.Σ.. Απομένουν, συνεπώς, σημαντικά θέματα που ρυθμίζει η «SRD II», για τα οποία δεν υπήρξε εναρμόνιση, ιδίως τα θέματα της εξακρίβωσης των στοιχείων των μετόχων, της διευκόλυνσης της άσκησης των δικαιωμάτων τους, καθώς και της διαφάνειας στη δράση των θεσμικών επενδυτών τους. Προτιμήθηκε τα θέματα αυτά να μείνουν προσωρινά εκτός ενσωμάτωσης, καθώς δεν έχει αποσαφηνισθεί εάν οι διατάξεις εναρμόνισης στα θέματα αυτά θα πρέπει να τεθούν στο Νόμο για τις Ανώνυμες Εταιρίες ή σε Νόμο της κεφαλαιαγοράς ή και στο Νόμο για την εταιρική διακυβέρνηση. Σημειωτέον ότι η νέα Οδηγία αφορά μόνο σε Εισηγμένες Εταιρίες.

* Το άρθρο παρατίθεται ακριβώς όπως εστάλη.
** Η κ. Λία Ι. Αθανασίου είναι Καθηγήτρια Εμπορικού Δικαίου Νομικής Σχολής Ε.Κ.Π.Α..

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s