ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ ΤΕΤΑΡΤΗ ΝΟΜΙΚΗ;

Του Αντώνη Μιχελόγγονα

Η εξαγγελία του Υπουργού Παιδείας για τη δημιουργία τέταρτης Νομικής Σχολής πυροδότησε έντονες συζητήσεις και αντιδράσεις στην ακαδημαϊκή κοινότητα. Αν και ακόμα δεν έχει ξεκαθαριστεί η τοποθεσία, επικρατέστερη θεωρείται η Πάτρα, ωστόσο, έχουν ακουστεί και τα Ιωάννινα ή η Κρήτη. Οι τρεις υφιστάμενες Νομικές Σχολές εξέφρασαν επισήμως την αντίθεσή τους, επικαλούμενες τις τρομερές ελλείψεις που αντιμετωπίζουν σε χρηματοδότηση, προσωπικό και υποδομές, ενώ αρνητικοί έχουν παρουσιαστεί οι Δικηγορικοί Σύλλογοι Αθήνας και Θεσσαλονίκης, καθώς και τοπικοί φορείς του Νομού Ροδόπης, για διαφορετικούς λόγους ο καθένας.  

Η κύρια σκέψη στην οποία βασίζει ο Υπουργός Παιδείας την επιχειρηματολογία του για δημιουργία τέταρτης Νομικής Σχολής είναι πως έτσι θα επιτευχθεί η αποσυμφόρηση των υφισταμένων Σχολών στη Θεσσαλονίκη, στην Κομοτηνή και ιδίως στην Αθήνα, που παρουσιάζει και τη μεγαλύτερη συγκέντρωση φοιτητών. Ουσιαστικά το σκεπτικό είναι ότι, αν ο αριθμός των εισακτέων μείνει σταθερός και αυτοί πλέον μοιράζονται σε τέσσερις Σχολές και όχι σε τρεις, οι φοιτητές που θα αναλογούν σε κάθε Σχολή θα είναι λιγότεροι, με αποτέλεσμα να είναι δυνατή η καλύτερη αξιοποίηση πόρων, χώρων και προσωπικού.

Όπως σημειώθηκε, τα κίνητρα των αντιτιθέμενων στη δημιουργία τέταρτης Νομικής Σχολής ποικίλλουν. Το βασικότερο επιχείρημα που προβάλλουν οι υφιστάμενες Νομικές Σχολές είναι ότι με τους διαθέσιμους πόρους ήδη αντιμετωπίζουν τρομερές ελλείψεις σε μέλη διδακτικού και διοικητικού προσωπικού, ενώ δραματικά έχει μειωθεί και η άμεση χρηματοδότησή τους, με αποτέλεσμα να αδυνατούν να ενημερώσουν τις βιβλιοθήκες με νέα συγγράμματα και να παράσχουν υπηρεσίες φύλαξης, καθαριότητας και υγιεινής. Εν ολίγοις, υποστηρίζουν ότι, εφόσον οι υφιστάμενοι πόροι δεν επαρκούν για να διανεμηθούν σε τρεις Νομικές Σχολές, πολλώ δε μάλλον δεν μπορεί να γίνει αυτό σε τέσσερα ιδρύματα· αν δε το Υπουργείο σκοπεύει να διαθέσει επιπλέον πόρους, είναι προτιμότερο αυτοί να αξιοποιηθούν για τις ελλείψεις και τα κενά των υφισταμένων Σχολών, που έχουν ήδη φοιτητές να εξυπηρετήσουν, παρά για τη δημιουργία νέας. Επιπλέον, η Νομική Σχολής Κομοτηνής ανησυχεί λόγω της απομακρυσμένης τοποθεσίας της ότι σε περίπτωση δημιουργίας Νομικής Σχολής στη νότια Ελλάδα πολλοί Καθηγητές θα την προτιμήσουν και έτσι θα αποψιλωθεί σε διδακτικό προσωπικό. Τέλος, κοινή συνισταμένη των εναντιούμενων στα σχέδια του Υπουργού Παιδείας είναι ο φόβος ότι θα προκληθεί αύξηση των εισακτέων φοιτητών οι οποίοι θα σπουδάσουν ένα αντικείμενο το οποίο είναι ήδη κορεσμένο.

Με μια απλή παρατήρηση καθίσταται σαφές ότι τα επιχειρήματα του κ. Γαβρόγλου βασίζονται σε μια σαθρή προϋπόθεση, δηλαδή, στο σταθερό αριθμό των εισακτέων, που είναι απαραίτητος όρος ώστε να επιτευχθεί η πολυπόθητη αποσυμφόρηση. Αν η νέα Νομική Σχολή συνοδευτεί με αύξηση των εισακτέων, τότε ο στόχος δεν μπορεί να επιτευχθεί.

Πώς μπορεί να εγγυάται, όμως, ο Υπουργός ότι θα διατηρηθούν στα ίδια επίπεδα οι εισακτέοι, δεδομένου ότι με το σημερινό σύστημα ο αριθμός τους καθορίζεται αποκλειστικά από την εκτελεστική εξουσία, χωρίς εμπλοκή των πανεπιστημιακών αρχών; Ακόμα και αν είμαστε καλόπιστοι και θεωρήσουμε ότι ο κ. Γαβρόγλου θα είναι συνεπής, πώς μπορούμε να ξέρουμε ότι το ίδιο θα κάνει και ο διάδοχός του; Η απάντηση είναι ότι δεν μπορούμε· η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών μάλλον το αντίθετο δείχνει, αφού με κάθε αφορμή και ευκαιρία προεκλογικά χάριν ρουσφετολογίας προς την τοπική κοινωνία ο αριθμός των εισακτέων κινείται όλο και πιο ανοδικά. Έτσι, σε μερικά χρόνια κάθε Νομική Σχολή από τις τέσσερις πλέον θα βρεθεί να δέχεται ακριβώς όσους δέχεται εκάστη εκ των τριών σήμερα.

Πέραν τούτου το σχέδιο του Υπουργού πάσχει κατά το ότι επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα εστιάζοντας σε λάθος αιτία. Όπως προαναφέρθηκε, η Νομική Σχολή Αθηνών αντιμετωπίζει το μεγαλύτερο πρόβλημα συμφόρησης φοιτητών. Τούτο, όμως, δεν οφείλεται στους εισακτέους που δέχεται, που κινούνται στα ίδια περίπου επίπεδα των άλλων δύο Σχολών, αλλά στους επιπλέον φοιτητές που προκύπτουν από τις μετεγγραφές και το σύστημα του 10%. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία για φέτος προκύπτει ότι οι φοιτητές από μετεγγραφή κυμαίνονται στο 21% των εισακτέων, ενώ έχουν υπάρξει και ακαδημαϊκά έτη κατά τα οποία το ποσοστό διαμορφώθηκε στο 40%! Είναι προφανές ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο ανατρέπεται ο προγραμματισμός που έχουν εκπονήσει οι διοικήσεις των ιδρυμάτων, αφού αυξάνονται κατακόρυφα οι δαπάνες για τα συγγράμματα ή τη σίτιση.

Βάσει, λοιπόν, των ανωτέρω, ακόμα και αν υπήρχε η δυνατότητα διατήρησης σταθερού του αριθμού των εισακτέων ανά έτος, λαμβάνοντας υπ’ όψιν το σημερινό ευέλικτο σύστημα μετεγγραφών, είναι βέβαιο ότι πλήθος φοιτητών θα επέλεγε να φοιτήσει τελικά πρωτίστως στην Αθήνα, αφού είναι δεδομένο ότι ο μισός πληθυσμός της χώρας κατοικεί εντός Αττικής, και δευτερευόντως στη Θεσσαλονίκη. Είναι άλλωστε συχνό το φαινόμενο να αντιμετωπίζεται το περιφερειακό Πανεπιστήμιο ως προστάδιο για τη μετάβαση στο κεντρικό. Υπάρχει, λοιπόν, έντονος ο κίνδυνος η τέταρτη Νομική Σχολή να λειτουργήσει απλά ως ένας προθάλαμος, ως ένας πλάγιος τρόπος, ώστε πολλοί φοιτητές από την Αττική να επιτύχουν τελικά να εισαχθούν στη Νομική Σχολή Αθηνών.

Εν ολίγοις, το σχέδιο του Υπουργού Παιδείας πάσχει, καθώς, όσο διατηρείται η δυνατότητα αύξησης των εισακτέων χωρίς μεσολάβηση των Πανεπιστημίων και όσο υπάρχει η δυνατότητα εύκολης μετακίνησης, η δημιουργία νέας Νομικής Σχολής όχι μόνο δε θα αποσυμφορήσει τις υφιστάμενες αλλά ενδεχομένως να τις επιβαρύνει περισσότερο! Οι δε διαθέσιμοι πόροι θα μειωθούν, καθώς το μοναδικό κριτήριο για τη διάθεση κονδυλίων από το Υπουργείο είναι ο αριθμός των φοιτητών. Συνεπώς, η δημιουργία σε αυτή τη φάση τέταρτης Νομικής Σχολής μπορεί πολύ εύκολα να οδηγήσει όχι στην αποσυμφόρηση της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, που είναι ο βασικός στόχος, αλλά σε ακόμα μεγαλύτερη συρρίκνωση της χρηματοδότησης, που δε θα συνοδεύεται μάλιστα και από ανάλογη μείωση των δαπανών.

Συνοψίζοντας, λοιπόν, τόσο η συμφόρηση την οποία επικαλείται το Υπουργείο όσο και οι ελλείψεις σε προσωπικό και χρηματοδότηση τις οποίες σημειώνουν οι πανεπιστημιακές αρχές είναι υπαρκτά προβλήματα. Η λύση τους, όμως, επ’ ουδενί εντοπίζεται στη δημιουργία νέας Νομικής Σχολής, αλλά στο να σταματήσουν οι Νομικές Σχολές, και ειδικά της Αθήνας, να δέχονται κάθε χρόνο περισσότερους φοιτητές από αυτούς που μπορούν να φιλοξενήσουν και από όσους τελικά μπορεί να αντέξει η αγορά εργασίας. Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο τα τελευταία χρόνια πτυχιούχοι της Νομικής να στρέφονται σε άλλους, συγγενείς χώρους, όπως η δημόσια διοίκηση ή η δημοσιογραφία, επειδή τα νομικά επαγγέλματα έχουν κορεστεί. Και αυτό είναι προβληματικό όχι μόνο για τους φοιτητές οι οποίοι έχουν αφιερώσει χρόνο και ενέργεια σπουδάζοντας ένα αντικείμενο επί του οποίου ενδεχομένως να μην μπορέσουν ποτέ να δραστηριοποιηθούν, αλλά και για τη Σχολή που αφιερώνει τους πόρους της παρέχοντας σπουδές που θα μείνουν αναξιοποίητες.

Επιπλέον, απαιτείται να μειωθεί ο ρυθμός με τον οποίο οι κεντρικές Σχολές δέχονται μετακινούμενους φοιτητές. Και αν ακόμα υποτεθεί ότι υπάρχουν κονδύλια επαρκή για την ίδρυση νέας Σχολής, αυτά μπορούν να διατεθούν για ανέγερση νέων φοιτητικών εστιών, επέκταση του δικαιώματος δωρεάν σίτισης και γενικότερα παροχή κινήτρων για φοίτηση στην Κομοτηνή. Η Σχολή αυτή πρέπει να στηριχθεί τόσο για λόγους εθνικού συμφέροντος, καθώς συνεισφέρει στη διατήρηση του οικονομικού και πληθυσμιακού επιπέδου της περιοχής, όσο και για λόγους ακαδημαϊκούς, καθώς όσο περισσότεροι επιλέγουν να παραμείνουν εκεί αντί να επιδιώξουν μετακίνηση, τόσο λιγότερο θα επιβαρύνεται η Αθήνα, και δευτερευόντως η Θεσσαλονίκη.

Συμπερασματικά, πρέπει να σημειωθεί ότι η λογική δημιουργίας νέων πανεπιστημιακών δομών είναι εν γένει αντίθετη με τη σημερινή ελληνική πραγματικότητα. Το μοντέλο της δημιουργίας νέων δομών για την αντιμετώπιση προβλημάτων των υφισταμένων δοκιμάστηκε και απέτυχε. Η συνολική στρατηγική που πρέπει να ακολουθήσει η τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση: περιορισμός των δομών για καλύτερη αξιοποίηση πόρων, διδακτικού και φοιτητικού προσωπικού.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s