Η ΚΡΥΦΗ ΑΡΕΤΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΥΧΙΑΣ!

Από τον: Ιωάννη Κανδυλάκη                     

Στο περιβάλλον θερμοκηπίου, στο οποίο οι περισσότεροι συνομήλικοι ημών ανατράφηκαν και διαμορφώθηκαν, η επιτυχία φαντάζει μια γραφική παράσταση η οποία σταθερά και ανεμπόδιστα τείνει προς τα άνω. Αντίθετα, η αποτυχία αποτελεί ένα όνειδος, κάτι το οποίο ο «σώφρων» και «ευσυνείδητος» σπουδαστής δύναται και, εν τέλει, οφείλει να αποφύγει πλήρως.

Ο φόβος του μαθητή μπροστά στην αρνητική βαθμολόγηση, η οποία λογίζεται ως αποτυχία, μεταβιβάζεται αυτούσιος στα φοιτητικά έτη και αργότερα στην επικείμενη και πολυαναμενόμενη «είσοδο» στην ελεύθερη αγορά και στον επαγγελματικό χώρο. Οι παράμετροι αυτές, ο φόβος της συνέντευξης και ο φόβος της αξιολόγησης στον εργασιακό χώρο ενέχουν το φόβο της δυσμενούς έκβασης, της ανατροπής των προσδοκιών. Ο φόβος της αποτυχίας…

Μία πιο ψύχραιμη ή ακόμη και κυνική ομολογουμένως θεώρηση θα αντιμετώπιζε με σαρκαστική διάθεση το φόβο αυτό ως παράλογο. Είναι, άλλωστε, αδύνατο να πορευθεί ο οποιοσδήποτε ελεύθερα, χωρίς τριβές εις όλην τη διάρκεια μιας μακράς καριέρας και μιας αναμφιβόλως εξίσου μακράς ζωής. Αδύνατη είναι και η αποφυγή οποιασδήποτε αστοχίας, αποτυχίας ή συντριβής του ηθικού του εν λόγω φιλόδοξου ατόμου, οσάκις η πραγματικότητα και οι προσδοκίες του δε συναντώνται και οι προσπάθειες αυτού -αλλά και ημών, καθώς εύκολα θα μπορούσε, φαντάζομαι, ο αναγνώστης να θέσει εαυτόν στην ίδια θέση- αποβαίνουν άκαρπες. Η πικρία της πραγματικότητος φαντάζει δυσβάστακτη. Σε μια τόσο συναισθηματικά φορτισμένη στιγμή, όπως αυτή της αποκάλυψης μιας αποτυχίας, είναι πράγματι καθ’ όλα ανθρώπινο να αντιμετωπίζει κανείς δυσκολία να ασκήσει κριτική στον εαυτό του και με αυτόν τον τρόπο να αναγνωρίσει την πηγή του προβλήματος. Η αμηχανία την οποία νιώθει είναι πρόδηλη, ομοιάζοντας με αυτήν του ηθοποιού, ο οποίος εν μέσω της παραστάσεως ξεχνά τα λόγια του και παραμένει βουβός μπροστά στο πλήθος. Μια αναμφίβολα άτυχη στιγμή, τόσο άτυχη και δυσάρεστη μάλιστα, η οποία πολύ καλύτερο θα ήταν να ξεχαστεί…

Αυτή ακριβώς η τάση προς τη λήθη είναι η ίδια η οποία προδιαγράφει την κυκλική επαναλαμβανόμενη πορεία της αποτυχίας. Όπως ακριβώς το φίδι «ουροβόρος» τρώει αιωνίως και κυκλικώς την ίδια του την ουρά, έτσι και το συναισθηματικό υποκείμενο της αστοχίας είναι καταδικασμένο να την επαναλάβει.

Είναι, εξάλλου, ζήτημα νοοτροπίας, η οποία, όπως προαναφέρθηκε, καλλιεργείται από τη μικρότερη ηλικία. Σχετίζεται, ωστόσο, σε μεγάλο βαθμό και με το αντικείμενο με το οποίο ο καθένας καταπιάνεται. Οι φυσικοί επιστήμονες είναι πολύ πιο εξοικειωμένοι με την ιδέα των συνεχών αποτυχιών, άλλωστε, και η ίδια τους η ιστορία δεν είναι παρά μια ανθολογία αποτυχημένων πειραμάτων, τα οποία, ωστόσο, κάθε φορά φέρουν τον ερευνητή εγγύτερα της αλήθειας· ομοίως και η επιστήμη της πληροφορικής και του προγραμματισμού, αναπόσπαστο κομμάτι της εργαλειοθήκης των οποίων αποτελεί η εφαρμογή της μεθόδου «απόπειρα-αποτυχία» (trial and error). Παρά ταύτα, το ίδιο δε φαίνεται να συμβαίνει στα νομικά, όπου η διστακτικότητα προς τον πειραματισμό και την αποδοχή της αστοχίας είναι δικαιολογημένη λόγω των πολύπλευρων και ιδιαίτερα σοβαρών συνεπειών τις οποίες θα μπορούσαν να επιφέρουν. Ωστόσο, αυτό εν ουδεμία περιπτώσει πρέπει να επηρεάσει το νεαρό νομικό, σπουδαστή, επαγγελματία.

Τις παραπάνω παραδοχές μπορούν, βέβαια, να επικοινωνήσουν αποτελεσματικότερα οι προερχόμενοι από το χώρο της εκπαίδευσης, οι οποίοι είναι πολύ πιο δεκτικοί στην ιδέα της αποτυχίας καθώς και στις ευεργετικές ιδιότητες αυτής.

Πρόκειται φυσικά για το λεγόμενο «μαθησιακό αποτέλεσμα της αποτυχίας» το οποίο προσφέρει στο υποκείμενο μια διαύγεια αξιολόγησης και μελλοντικής κρίσης, η οποία ενδέχεται να είναι πολυτιμότερη κάθε επαίνου και βραβεύσεως, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτουμε το ψυχικό σθένος να αντιμετωπίσουμε κατά πρόσωπο τα αποτελέσματα της αποτυχίας μας, καθώς και την προθυμία να προβούμε σε μια σκληρή αυτοκριτική· δηλαδή, να σπάσουμε τον κύκλο του «ουροβόρου» και να πορευθούμε προς το βέλτιον.

Και εν τέλει, τι μας διδάσκει η αποτυχία;

Κατ’ αρχάς, σαν αποτυχημένο πείραμα μας ενημερώνει με το μέγιστο βαθμό βεβαιότητας για το σφάλμα των επιλογών μας, φέρνοντάς μας, συνεπώς, ένα βήμα πιο κοντά στην αντικειμενική αλήθεια.

Σε ενδότερο επίπεδο, η αποτυχία τροφοδοτεί δυνητικά μια εντονότερη επιθυμία επιτυχούς ολοκλήρωσης του εγχειρήματος, ισχυροποιεί τη θέληση και ενημερώνει επί το παραγωγικότερον τις δραστηριότητές μας. Αυτό, επειδή μια αστοχία συχνά αποτελεί δείγμα πως πράγματι είτε υποτιμήσαμε το αντικείμενο και το επίπεδο δυσκολίας αυτού είτε υπερτιμήσαμε τις ίδιες μας τις ικανότητες. Σε κάθε περίπτωση, επιτυγχάνουμε μια καλύτερη αντίληψη του αντικειμένου και του εαυτού μας, γεγονός το οποίο με τη σειρά του οδηγεί ενίοτε στη σκληρή, αλλά βιοτικής σημασίας συνειδητοποίηση της ανάγκης επανιεράρχησης των στόχων και των επιλογών μας.

Δεν αποτελεί, ωστόσο, μοναδικό ζήτημα η ένταση των επίμονων προσπαθειών ημών, αλλά και η μέθοδος την οποία εφαρμόζουμε. Θα λέγαμε πολύ γλαφυρά πως είναι «ζήτημα τρόπου και όχι κόπου» και η προσαρμοστικότητα, η εφευρετικότητα και η αντισυμβατική προσέγγιση, επαινετέες καθώς είναι, ίσως να αποτελούν τη λύση στο γόρδιο δεσμό. Τέλος, αυτό το οποίο ομοίως δε θα έπρεπε να παραγνωρίζεται είναι η πιθανότητα να ασχολούμαστε με ένα ακατάλληλο αντικείμενο. Μια αποτυχία ίσως διαφωτίσει τις επιλογές μας προς τη μεταστροφή και την επιδίωξη ενός αντικειμένου, μιας ενασχόλησης, ενός εγχειρήματος πιο συμβατού με την ιδιοσυγκρασία του καθενός. Αποτυγχάνοντας και μαθαίνοντας σήμερα, αύριο ίσως αποτυγχάνουμε λιγότερο συχνά, λιγότερο επίπονα.

Εν τέλει, η αποτυχία ενέχει στους κόλπους της μια κρυφή αρετή, ικανή να εμπλουτίσει, να διαφωτίσει και να καθοδηγήσει όλους όσοι τυχόν την αναζητήσουν. Η πλέον αξιομνημόνευτη στιγμή είναι αυτή μιας προσωπικής αποτυχίας του παρελθόντος η οποία γέννησε την απρόσμενη ευτυχία του παρόντος.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s