ΜΙΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ., ΚΥΡΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΠΑΤΣΑΛΑ.

Από τη: Χρύσα Πιτταροκοίλη

Πριν λίγες ημέρες συνομιλήσαμε με τον κύριο Ιωάννη Πατσαλά, τακτικό Καθηγητή Νευροχειρουργικής της Ιατρικής Σχολής της του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Διευθυντή της Α’ Νευροχειρουργικής Κλινικής. Ο κύριος Πατσαλάς διδάσκει Νευροχειρουργική, Κλινική και Χειρουργική Ανατομία Κεφαλής και Τραχήλου: Θεωρία και Κλινική Πρακτική Άσκηση και τεχνικές μικρό- και νανοδιεργασιών. Μεταξύ άλλων ο ιατρός εκπαιδεύτηκε για διάστημα μεγαλύτερο των 5 μηνών στη νευροχειρουργική κλινική του πανεπιστημιακού νοσοκομείου  του Morgan Town στη West Virginia υπό την επίβλεψη του παγκοσμίου φήμης Καθηγητή Νευροχειρουργικής Takanori Fukushima σε εγχειρητικές τεχνικές για την αντιμετώπιση βλαβών της βάσεως του κρανίου. Ο Καθηγητής χειρουργεί αδιάλειπτα εδώ και δεκαετίες, ενώ μέχρι και σήμερα συμμετέχει ενεργά σε διεθνή συνέδρια, μένοντας πάντα ενήμερος για τις νέες τεχνικές που ανακύπτουν στο χώρο της επιστήμης της ιατρικής.

Με αφορμή τη συνέντευξη με τον κύριο Πατσαλά αναφέρουμε συνοπτικά  τη νομοθεσία για θέματα που ο καθηγητής έθιξε στη συνέντευξη του. Το δικαίωμα στην υγεία είναι ένα συνταγματικώς προστατευόμενο δικαίωμα και εντάσσεται στο χώρο των κοινωνικών δικαιωμάτων. Στο ελληνικό Σύνταγμα κατοχυρώνεται στο άρθρο 21 παρ. 3 το οποίο προβλέπει ότι: «Το Κράτος μεριμνά για την υγεία των πολιτών και παίρνει ειδικά μέτρα για την προστασία της νεότητας, του γήρατος, της αναπηρίας και για την περίθαλψη των απόρων». Πιο συγκεκριμένα, το κράτος οφείλει να παρέχει τις κατάλληλες υποδομές για την υγεία των πολιτών γενικά, δηλαδή όχι μόνο όσον αφορά την ίαση ασθενειών, αλλά και την πρόληψη αυτών1. Παράλληλα, το κράτος οφείλει να ελέγχει τις υπηρεσίες υγείας που παρέχονται από τον ιδιωτικό τομέα, χωρίς ωστόσο και σε καμία περίπτωση να στοχεύει στη δημιουργία ενός κρατικού μονοπωλίου στον τομέα της υγείας2. Αντίθετα το κράτος οφείλει να παρέχει κίνητρα στους ιδιώτες με στόχο την εντονότερη δραστηριοποίηση τους στο χώρο. Επίσης το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει δεχτεί ότι οι κανόνες ιατρικής δεοντολογίας καλύπτονται από το Σύνταγμα (άρθρο 21 παρ. 3 Συντ.)3. Με βάση αυτό η άσκηση του επαγγέλματος οφείλει όχι μόνο να εκφεύγει της εμπορίας, αλλά παράλληλα να διατηρείται η επιστημονική και επαγγελματική αυτονομία4. Πολύ μεγάλη σημασία παρουσιάζει το γεγονός ότι το άρθρο 21 παρ. 3 του Συντάγματος θεσπίζει ένα υγειονομικό κεκτημένο σύμφωνα με το οποίο απαγορεύεται η εξάλειψη των κρατικών υπηρεσιών υγείας, όπως το Εθνικό Σύστημα Υγείας (Ε.Σ.Υ.) που εισήχθη με το Ν. 1397/19835. Ωστόσο η οργάνωση του Ε.Σ.Υ. επαφίεται στην πολιτική βούληση η οποία οφείλει να υπακούει πιστά τη ratio του συνταγματικώς κατοχυρωμένου κοινωνικού δικαιώματος στην υγεία6. Το άρθρο 17 παρ. 3 του Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας που στοχεύει στην προστασία του ασθενή μεταξύ άλλων ορίζει ότι ο γιατρός απαγορεύεται να χρησιμοποιεί φάρμακα άγνωστης αποτελεσματικότητας ή να υλοποιεί νέες τεχνικές, χωρίς να είναι σίγουρος για τα αποτελέσματά τους, αν δεν τηρεί τις προϋποθέσεις των κλινικών μελετών7. Όσον αφορά στα γενόσημα, κρίθηκε ότι η χορήγηση και συνταγογράφησή τους δεν αντίκειται στο άρθρο 21 παρ. 3 του Συντάγματος, αφού σε περίπτωση που υπάρξουν ανεπιθύμητα αποτελέσματα η κυκλοφορία τους θα ανακληθεί, ακόμη και αν το γενόσημο φάρμακο έχει χορηγηθεί σε μεγάλο αριθμό προσώπων, γιατί μετα γενόσημα αυτό που επιδιώκεται είναι η εξοικονόμηση οικονομικών πόρων από τα ασφαλιστικά ταμεία8. Τέλος, με βάση το άρθρο 21 παρ. 3 του Συντάγματος φορέας του δικαιώματος είναι κατ’ αρχήν ο Έλληνας πολίτης. Άλλωστε με βάση το άρθρο 2 παρ. 1 του Συντ. που αναφέρεται στην αξία του ανθρώπου, θα ήταν αδιανόητο να μην παρέχεται ανάλογη περίθαλψη σε συνανθρώπους μας μόνο και μόνο επειδή είναι αλλοδαποί9. Γενικότερα διακρίσεις, όσον άφορα στην υγεία, όπως για παράδειγμα διάκριση λόγω γήρατος, δεν είναι ανεκτές με βάση το ισχύον δίκαιο10. Εξάλλου και με βάση το άρθρο 13 αρ. 3 του Ευρωπαϊκού Κοινοτικού Χάρτη (Ν. 1426/1984) προβλέπεται ότι όλα τα πρόσωπα είτε αλλοδαποί είτε ημεδαποί δικαιούνται αρωγή για την πρόληψη, εξάλειψη ή βελτίωση της κατάστασης ανάγκης προσωπικής ή οικογενειακής φύσεως11.

Παρακάτω μπορείτε να διαβάσετε την ενδιαφέρουσα συζήτηση με τον κ. Πατσαλά:

1) Πολλοί από τους ασθενείς παραπονούνται συνεχώς για την μεγάλη αναμονή όσον αφορά στα ραντεβού, τα χειρουργεία και τα έκτακτα περιστατικά κατά τη διάρκεια των εφημεριών των νοσοκομείων. Έχετε παρατηρήσει το πρόβλημα και πώς το δικαιολογείτε;

To πρόβλημα πράγματι υφίσταται. Καταρχάς υπάρχει πληθώρα ασθενών. Κατά τη δική μου άποψη αυτός είναι και ο βασικός λόγος της αναμονής. Επίσης οι ασθενείς που περιθάλπονται δεν είναι μόνο Έλληνες. Είναι και πολλοί που προέρχονται από χώρες του εξωτερικού. Στο υψηλότερο ποσοστό βρίσκονται οι ασθενείς από τη Βαλκανική χερσόνησο. Επιπλέον, λόγω της οικονομικής ύφεσης, οι πολίτες προτιμούν –αναγκαστικά- το δημόσιο νοσοκομείο από τις ιδιωτικές κλινικές. Αυτός είναι ακόμη ένας σοβαρός λόγος. Η λίστα, λοιπόν, με τους ασθενείς γεμίζει, γεγονός που σημαίνει ότι γεμίζουν οι λίστες με τα χειρουργεία, οι αντίστοιχες λίστες των ραντεβού αλλά και αυτές των έκτακτων περιστατικών. Το κακό με τις λίστες είναι ότι πολλές φορές αυτές μπορεί να είναι και «τεχνητές». Αυτές είναι ορισμένες από τις ρίζες του προβλήματος. Ωστόσο, όπως ακριβώς οι ασθενείς είναι πολλοί, θα μπορούσα να πω ότι και οι λύσεις είναι αρκετές.

2) Η χώρα μας τα τελευταία χρόνια βρίσκεται σε περίοδο ύφεσης. Πιστεύετε ότι αυτό έχει δημιουργήσει παθογένειες στο χώρο της υγείας;

Φυσικά η ύφεση έχει επηρεάσει και τον τομέα της υγείας. Το πρόβλημα ωστόσο εντοπίζεται στο γεγονός ότι πολλοί επαναπαύονται λόγω της ύφεσης και δεν κάνουν τίποτα πέρα από το να διαμαρτύρονται. Γιατί, αν οι Έλληνες δεν στοχεύουν και δεν δουλεύουν για την εξέλιξη, πώς θα έχουμε τα επιθυμητά αποτελέσματα και για τη βελτίωση του τομέα της υγείας; Επίσης στο σημερινό κόσμο, αν δεν υπάρχουν χρήματα, όλα βουλιάζουν και ως προς αυτό το θέμα ο τομέας της υγείας δεν αποτελεί εξαίρεση. Για παράδειγμα, αν κάποιος έχει ένα παιδί αλλά δεν δουλεύει και είναι ανασφάλιστος, ενώ παράλληλα το παιδί του χρειάζεται μια πολυδάπανη θεραπεία στο εξωτερικό, πώς θα πάει στο εξωτερικό; Και δε μιλάμε για ένα άτομο ούτε για μία μεμονωμένη περίπτωση. Μιλάμε για περιστατικά που συμβαίνουν σε πολλούς ανθρώπους καθημερινά. Αν αυτό το περιστατικό προκύψει σε 1000 άτομα τότε τι θα γίνει; Καταστροφή. Πολλές φορές κοιτάμε το πρόβλημά μας, χωρίς να δίνουμε αξία στο πρόβλημα του άλλου. Αυτά για παράδειγμα είναι προβλήματα που, αν δεν υπάρχουν χρήματα, πολλές φορές οδηγούμαστε σε αδιέξοδα. Αν υπήρχε ένα μάθημα δημιουργικότητας στα σχολεία θα είχαμε αποφύγει πολλές παθογένειες.

3) Κατά τη διάρκεια της κρίσης παρατηρήσατε ότι υποβαθμίστηκε η ποιότητα των υλικών που χρησιμοποιούνται στο χώρο της υγείας;

Όσον αφορά τα φάρμακα εισαχθήκαμε στην εποχή των γενόσημων φαρμάκων. Τα γενόσημα είναι γενικά πιο φθηνά φάρμακα. Ωστόσο η επιλογή του φαρμάκου δεν εξαρτάται μόνο από την ύφεση. Τον βασικό και κύριο λόγο τον έχει ο γιατρός. Οι γιατροί πλέον πολλές φορές επιλέγουν το ενδιάμεσο -όσον αφορά την τιμή- φάρμακο. Δηλαδή με τη συνταγογράφηση ή γενικότερα με τη χορήγηση ούτε του ακριβότερου αλλά ούτε και του φθηνότερου φαρμάκου, μπορείς να πετύχεις τα επιθυμητά αποτελέσματα με ασφάλεια και αξιοπρέπεια. Ωστόσο, όπως προείπα, η επιλογή ανήκει στο γιατρό και η χρήση των μη γενόσημων φαρμάκων δεν απαγορεύτηκε. Βέβαια είναι διαφορετικό να οδηγείς Ferrari από το να οδηγείς ένα απλό αυτοκίνητο.

4) Πολλοί από τους νέους Έλληνες προτιμούν να μεταναστεύσουν στο εξωτερικό αναζητώντας καλύτερες συνθήκες εργασίας. Οι πτυχιούχοι των επιστημών υγείας βρίσκονται μεταξύ των πρωταθλητών του μεταναστευτικού ρεύματος. Πώς κρίνετε τη διέξοδο αυτήν που έχουν επιλέξει πολλοί νέοι του κλάδου σας;

Όταν τίθεται θέμα επιβίωσης, δέχομαι ο οποιοσδήποτε να μεταναστεύσει οπουδήποτε. Ωστόσο προσωπικά πιστεύω ότι τον πραγματικό αγώνα τον δίνει αυτός που θα μείνει στη χώρα του. Δηλαδή αυτό που θέλω να πω είναι να μην φεύγουν οι νέοι με την πρώτη ευκαιρία στο εξωτερικό. Για παράδειγμα όντως πολλοί είναι οι νέοι Έλληνες ιατροί που μεταναστεύουν στο εξωτερικό. Αν οι Έλληνες φύγουν για το εξωτερικό, τότε στην Ελλάδα θα υπάρχει ανάγκη για άλλους γιατρούς. Και το κενό αυτό θα χρειαστεί τυχόν να καλυφθεί με ιατρούς από άλλες χώρες οι οποίοι μεταναστεύουν στην Ελλάδα. Το καταλαβαίνω ότι όλοι αναζητούν το καλύτερο, αλλά -κατά τη δική μου γνώμη- την μάχη πρέπει να τη δώσουν τον τόπο τους.

5) Πριν από κάποια χρόνια η υπουργός Υγείας του ομόσπονδου κρατιδίου της Βόρειας Ρηνανίας – Βεστφαλίας της Γερμανίας Μπάρμπαρα Στέφενς παραδέχτηκε ότι οι Έλληνες γιατροί αναβάθμισαν το επίπεδο του συστήματος υγείας. Πιστεύετε ότι η χώρα έχει ικανούς απόφοιτους και δέχεται ισχυρό πλήγμα με τους  Έλληνες οικονομικούς μετανάστες;

Σαφώς. Η χώρα μας στην ιατρική διαθέτει πολύ καλή και υψηλή ποιότητα σπουδών. Όσοι νέοι Έλληνες ιατροί έφυγαν στο εξωτερικό διέπρεψαν. Η χώρα μας σίγουρα δέχεται ισχυρό πλήγμα σε αυτό το ζήτημα. Για παράδειγμα πολλοί είναι οι νέοι Έλληνες ιατροί που μεταναστεύουν στη Γερμανία και στην Αμερική. Η Ελλάδα με αυτόν τον τρόπο χάνει καταξιωμένους, αφοσιωμένους και πολύ ικανούς επιστήμονες.

6) Πιστεύετε ότι καλό θα ήταν η χώρα να μιμηθεί κάποιο σύστημα υγείας του εξωτερικού για τη βελτίωση του υπάρχοντος συστήματος υγείας;

Κάθε σύστημα υγείας έχει τα θετικά και τα αρνητικά του. Για παράδειγμα το γερμανικό και το αμερικανικό σύστημα υγείας είναι πολύ αυστηρά. Δεν χρειάζεται να δουλεύουμε σε συνθήκες δουλείας για να αμειβόμαστε. Αυτό που χρειάζεται η χώρα είναι να χτίσει ένα δικό της σύστημα υγείας προσαρμόζοντάς το στις δικές της ανάγκες. Δηλαδή να προσαρμόσουμε ένα σύστημα υγείας στα δεδομένα και στις δυνατότητες της χώρας μας.

7) Ένας νέος Έλληνας επιστήμονας θα μπορούσε να διεξάγει έρευνα στη χώρα μας;

Η Ελλάδα δεν έχει διαθέσει ποτέ μέχρι σήμερα κονδύλια στην έρευνα. Αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο λάθος της πολιτείας. Η αλήθεια είναι ότι η ακαδημαϊκή, παραγωγική και ουσιαστική έρευνα ακούγεται κάτι ουτοπικό εντός των ορίων της χώρας μας. Αν θέλει κάποιος νέος να διεξάγει έρευνα, πρέπει να τη διεξάγει στο εξωτερικό. Μετά, βέβαια, θα μπορούσε να συνδράμει στην παραγωγή έρευνας στη χώρα του με τα εφόδια που θα έχει αποκτήσει.

8) Με βάση το προηγούμενο ερώτημα, αφού υπάρχει αυτοδιοίκηση των πανεπιστημίων, γιατί αυτό το λάθος το επωμίζεται η πολιτεία;

Γιατί η πολιτεία ανέκαθεν βρισκόταν σε ένα διαρκή αγώνα προσπάθειας χειραγώγησης της αυτοδιοίκησης των ΑΕΙ. Στη χώρα μας υπάρχει έντονο το στοιχείο της κομματικοποίησης. Τα κόμματα αδιαμφισβήτητα κυριαρχούν.

9) Ποιες θα ήταν οι προτάσεις σας για την επούλωση των πληγών του τομέα της υγείας;

Οι προτάσεις είναι αναρίθμητες. Θα αναφέρω, όμως, ορισμένα βασικά βήματα που θα μπορούσαν να αποτελέσουν το εφαλτήριο για τη λύση του προβλημάτων του χώρου της υγείας.

Πρώτον, για να υπάρχει απόθεμα πρέπει να προηγηθεί η παροχή. Πιο συγκεκριμένα, ο καθένας φορολογούμενος θα πρέπει να εκπληρώνει τις υποχρεώσεις των ασφάλιστρων που του αναλογούν. Για παράδειγμα δεν μπορεί κάποιος να έχει εταιρία στη Βουλγαρία λόγω μειωμένης φορολογίας, ενώ τα παιδιά του βρίσκονται εδώ και το ελληνικό κράτος καλείται να μεριμνήσει για την περίθαλψη τους, ενώ ο πατέρας τους δεν πληρώνει τους ανάλογους φόρους. Επίσης μεγάλο πρόβλημα αποτελεί και η μαύρη εργασία. Δηλαδή δεν μπορεί κάποιος να δουλεύει στην Ελλάδα, να μην πληρώνει φόρους, αλλά μετά να έχει και την απαίτηση να του παρέχεται ιατρική περίθαλψη.

Δεύτερον, η πολιτεία οφείλει να μεριμνήσει, ώστε να γίνεται αναλογικά η κατανομή των οικονομικών πόρων, λαμβάνοντας υπόψη τη βαρύτητα που έχουν ορισμένοι τομείς, όπως ακριβώς είναι ο τομέας της υγείας. Δηλαδή ο προϋπολογισμός δεν πρέπει να κινείται μόνο στο πόσα μαχητικά αεροπλάνα, πλοία -και διάφορα άλλα που καλείται ένα κράτος να διαθέτει- θα αγοράσουμε, αλλά πρέπει να λαμβάνει σοβαρά υπόψη και την υλικοτεχνική υποδομή που απαιτείται για την κίνηση του χώρου της υγείας. Δηλαδή πρέπει να λαμβάνει υπόψη το φάρμακο κατά κανόνα, γιατί, είτε το θέλουμε είτε όχι, αποτελεί «αναγκαίο κακό».

Τέλος, ο τομέας της υγείας έχει ανάγκη από τη χορήγηση μεγαλύτερων κονδυλίων. Οι διορισμοί είναι αναγκαίοι, αλλά μένοντας πάντα πιστοί σε διαδικασίες αξιολόγησης και αξιοκρατίας. Θεωρώ ότι το πιο σημαντικό είναι να πληρώνει ο καθένας ό,τι του αναλογεί, ώστε να συμβάλλει με τον τρόπο και στον χώρο της υγείας, αλλά και για να λυθεί τάχιστα το ζήτημα των αναρίθμητων ανασφάλιστων.

Θέα από την Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

1. Βλ. Ξ.Κοντιάδη,Το κοινωνικό κράτος πρόληψης ως απάντηση στην κρίση του παραδοσιακού κοινωνικού κράτους,Εφαρμ.2005,1 επ.

2. ΣτΕ 1374/1997,ΕλλΔνη 1997,1383. Πρβλ. Ξ.Κοντιάδη, Κράτος πρόνοιας και κοινωνικά δικαιώματα, 1997,458-9.

3. Βλ.Κώστας Χ. Χρυσόγονος, Σπύρος Β. Βλαχόπουλος, Ατομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα, 2017

4. Βλ. Κώστας Χ. Χρυσόγονος, Σπύρος Β. Βλαχόπουλος, Ατομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα, 2017

5. Βλ. Κώστας Χ. Χρυσόγονος, Σπύρος Β. Βλαχόπουλος, Ατομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα, 2017

6. Βλ. Χ. Ανθόπουλος, Η προστασία της υγείας ως θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα, Το Σ 1993, 781 επ.

7. Βλ. αναλ. Σ. Βλαχόπουλου, Η νομική θεώρηση των κλινικών δοκιμών φαρμάκων, ΘΠΔΔ 2008?947 επ. Πρβλ. και ΕΔΔΑ 28.6.2017, Charles Gard κλπ κατά Ηνωμένου Βασιλείου, αρ. παρ. 39793/17 (σχετικά με τη συμμετοχή σε πειραματικές θεραπείες)

8. ΣτΕ, Ολ., 3803/2014

9. Βλ. Ξ. Κοντιάδης, Κράτος πρόνοιας και κοινωνικά δικαιώματα, 1997,456

10. ΣτΕ 43/2000, Αρμ.2000,428

11. Βλ. Κώστας Χ. Χρυσόγονος, Σπύρος Β. Βλαχόπουλος, Ατομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα, 2017

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s