ΕΙΣΑΙ ΕΤΟΙΜΗ ΝΑ ΜΠΕΙΣ ΣΤΟ ΣΤΡΑΤΟ;

Από τη : Φρύνη Ευαγγελάκου

Σύμφωνα με το άρθρο 4 § 1 του Συντάγματος «Οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου». Έχουν τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υποχρεώσεις. Δεν πρόκειται για ουσιαστική εξίσωση των ανθρώπων αλλά για την υποχρέωση της ίσης μεταχείρισης τους από το κράτος. Είναι ισότητα νομιμη και στηρίζεται στην αρχή της αναλογικότητα, που επιβάλλει την ίση μεταχείριση όμοιων και την άνιση μεταχείριση ουσιωδώς ανόμοιων καταστάσεων.* Εκτός από την αρχή της ισότητας από το Ελληνικό Σύνταγμα κατοχυρώνεται και η αξιοκρατία. Πρόκειται για την αντικειμενική διάκριση των ανθρώπων ανάλογα με τις ικανότητες και τις δεξιότητές τους. Είναι αξιοσημείωτο, πως τόσο η ισότητα όσο και η αξιοκρατία αποτελούν πυλώνες του δημοκρατικού πολιτεύματος, και η διασφάλισή τους σηματοδοτεί και ταυτόχρονα στηρίζει το κράτος δικαίου.

Παράλληλα, στο αρ. 4 § 5 Σ ορίζεται πως οι Έλληνες πολίτες οφείλουν να συνεισφέρουν στα δημόσια βάρη ανάλογα με τις δυνάμεις τους, ενώ στην παράγραφο 6 του ίδιου άρθρου πως κάθε Έλληνας πολίτης είναι υποχρεωμένος να συντελεί στην άμυνα της πατρίδας, εφόσον υπάρξει νόμος που την επιβάλλει αλλά και την προσδιορίσει. Πρόκειται για μια απ’ τις υποχρεώσεις που εν πρώτοις όψεως, φαίνεται να βαρύνει τους Έλληνες πολίτες εν συνόλω, χωρίς καμία διάκριση. Στην πραγματικότητα ωστόσο, υποχρεωμένοι να υπηρετήσουν την πατρίδα είναι μόνο οι άνδρες πολίτες, ενώ οι γυναίκες δεν βαρύνονται με κάποια αντίστοιχη υποχρέωση. Συμβαδίζει κάτι τέτοιο με την αρχή της ισότητας και της αξιοκρατίας; Είναι συνταγματικά επιτρεπτό;

Αν ξεκινήσουμε από την εθνική και ενωσιακή νομολογία η ισότητα των φύλων δεν διακυβεύεται με την πιο πάνω παραδοχή. Πιο συγκεκριμένα, τόσο το Συμβούλιο της Επικρατείας όσο και το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχουν αποφανθεί πως νόμος που θεσπίζει την επίρριψη του βάρους της στρατολογικής υποχρέωσης μόνο στο ένα φύλο, δεν είναι αντισυνταγματικός και δεν αντίκειται στο δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην απόφαση C 186/01 του ΔΕΕ, ενόψει τιθέμενου προδικαστικού ερωτήματος από το Γερμανικό Δικαστήριο (Verwaltungsgericht Stuttgart), έκρινε για το ζήτημα του αν είναι συμβατή με το κοινοτικό δίκαιο η επιβολή μόνο στους άνδρες της υποχρέωσης στράτευσης ενόψει των συνθηκών ίσης μεταχείρισης που πρέπει να τηρούνται στο πλαίσιο λειτουργίας της ΕΕ. Το ΔΕΕ, αποφαινόμενο ότι η απόφαση για τον καθορισμό της στρατιωτικής θητείας εντάσσεται στο σκληρό αυτό πυρήνα που απομένει στην αποκλειστική ρυθμιστική αρμοδιότητα των κρατών μελών, απαντά στο εν λόγω ερώτημα με την παραδοχή πως δεν απαγορεύεται η επιβολή υποχρεωτικής στράτευσης μόνο στους άνδρες.

Τα δικαιοδοτικά όργανα φαίνεται να συγκλίνουν ως προς το ότι η θέσπιση στρατιωτικής θητείας μόνο για τον ανδρικό πληθυσμό είναι δημοκρατική. Ωστόσο, μια πιο προσεκτική ματιά τόσο στο ίδιο το γράμμα του Συντάγματος όσο και στη δικαστική απόφαση του ΔΕΕ που προαναφέρθηκε μπορούν να οδηγήσουν στο αντίθετο αποτέλεσμα. Πιο συγκεκριμένα, ο ορισμός στο αρ. 4 § 6 της δυνατότητος του νομοθέτη να ορίζει ο ίδιος την υποχρέωση στράτευσης των πολιτών πρέπει να εξετάζεται βάσει των επιταγών του Συντάγματος. Ο νομοθέτης έχει όρια, και τα όρια του τίθενται από το ίδιο το Σύνταγμα. Έτσι, δεν μπορεί να θεσπίσει τη στρατιωτική θητεία μόνο για τους Έλληνες που κατοικούν σε μια συγκεκριμένη περιοχή ή για τους Έλληνες με συγκεκριμένο ύψος και κιλά. Δεν θα φάνταζε μια τέτοια επιλογή του νομοθέτη ως ευθεία παραβίαση του Συντάγματος και σε κάθε περίπτωση ανεπίτρεπτη; Το ίδιο θα πρέπει να συμβεί και με τη διάκριση που επικρατεί ως προς το γυναικείο φύλο. Η ισότητα σημαίνει πως όλοι αντιμετωπίζονται με όμοιο τρόπο. Δεν αποτελεί παρά στερεότυπο πως οι γυναίκες είναι σωματικά ή συναισθηματικά αδύναμες να αναλάβουν μια τέτοια υποχρέωση προστασίας της πατρίδας, όπως επίσης στερεότυπο αποτελεί και το ότι ο στρατός απαιτεί μονάχα σωματικές δεξιότητες και όχι πνευματικές ή άλλου είδους υπηρεσίες για να λειτουργήσει αποτελεσματικά. Άλλωστε ο συντακτικός νομοθέτης δίνει την ευχέρεια στον κοινό νομοθέτη να θεσπίσει ή όχι, υποχρεωτική ή μη στρατιωτική θητεία, και να προσδιορίσει το περιεχόμενο και το εύρος της, εφόσον κινείται μέσα όμως στα όρια του ισχύοντος Συντάγματος.

Ακόμα κι αν ήθελαν γίνουν δεκτές οι ανωτέρω παραδοχές, η νομολογία που διαπλάθεται στο Ενωσιακό πλέον δίκαιο φαίνεται να συγκλίνει υπέρ της άποψης πως ο εθνικός νομοθέτης δεν δεσμεύεται ως προς το να θεσπίσει στρατιωτική θητεία μόνο για τον ανδρικό πληθυσμό. Ωστόσο, το ΔΕΕ, ναι μεν απαντά πως κάτι τέτοιο δεν έρχεται σε αντίφαση με το ενωσιακό δίκαιο, ταυτόχρονα δε κρίνει τον εαυτό του αναρμόδιο για ένα τέτοιας φύσης ζήτημα. Δεν απορρίπτει αλλά δεν επιβάλλει συνάμα την υποχρέωση στρατιωτικής θητείας μόνο για τους άνδρες. Οποιαδήποτε αντίρρηση φέρει κάποια απ’ τις εθνικές έννομες τάξεις θα γίνει αποδεκτή από το Δικαστήριο. Άλλωστε, ενόψει της ανωτέρω απόφασης δεν τέθηκε ζήτημα εφαρμογής του ΧΘΔΕΕ και επίσης το ζήτημα αντιμετωπίστηκε τεχνοκρατικά, ως προς την αρχή της ίσης μεταχείρισης και την ελεύθερη διακίνηση και εργασία των πολιτών που πρέπει να διασφαλίζεται στο πλαίσιο της ΕΕ. Δεν είναι συνάμα διόλου σπάνιο, ο ίδιος ο ενωσιακός δικαστής σε πολλές περιπτώσεις να μένει αμέτοχος και να αποφεύγει την επιλογή λύσης εισερχόμενος στην ουσία του ζητήματος όταν πρόκειται για ζητήματα που αφορούν σε πολιτικά φορτισμένα θέματα για τα κράτη μέλη ή να αποφανθεί για θέματα που ανάγονται στο σκληρό πηρύνα του κράτους.

Οι απόψεις επί του ζητήματος διίστανται, ενώ φαίνεται αδιευκρίνιστο αν μπορεί να υιοθετηθεί μια σαφής και αναντίρρητη γνώμη, νομικώς ορθή και συνάμα ανταποκρινόμενη στο κοινό περί δικαίου αίσθημα. Η στρατολογική υποχρέωση αποτελεί μια από τις λίγες υποχρεώσεις που το ίδιο το Σύνταγμα επιβάλλει. Η υιοθέτηση της από τον κοινό νομοθέτη και δη μάλιστα όταν τίθεται ως υποχρεωτική, θα πρέπει να γίνεται σε κάθε περίπτωση με σεβασμό στις αρχές της ισότητας και της αξιοκρατίας.

Συμπερασματικά, οφείλουμε να συνειδητοποιήσουμε πως η στρατολογική υποχρέωση πρέπει να αφήσει τον μανδύα του παρελθόντος που στηρίζεται σε στερεότυπα διακρίσεων και να ανταποκριθεί στις ανάγκες των καιρών. Δεν πρόκειται για ένα αίτημα μόνο της κοινωνίας αλλά για συνταγματική επιταγή. Η προστασια της ισότητας και της αξιοκρατίας, δεν μπορεί να απεμπολείται από τον κοινό νομοθέτη. Και οι αρχές αυτές σε κάθε περίπτωση επιτάσσουν την πλήρη ισότητα ανδρών και γυναικών σε κανέναν τομέα. Άλλωστε η προστασία της ίδιας της αξίας του ανθρώπου επιβάλλει την ανάγκη σεβασμού και δυνατότητας προσφοράς του καθενός προς την πατρίδα, είτε ενόπλως είτε όχι, είτε πρόκειται για άνδρα ή γυναίκα. Μόνο έτσι θα εμπεδώσουμε τις αρχές αυτές στον πολιτισμό μας, θα τις αντιληφθούμε και θα πραγματώσουμε το κράτος δικαίου που τόσο η ελληνική κοινωνία αλλά και η παγκόσμια κοινότητα έχουν ανάγκη.

  • Π.Δ. Δαγτόγλου, Συνταγματικό Δίκαιο, Ατομικά Δικαιώματα, τέταρτη ενημερωμένη έκδοση, εκδόσεις Σάκκουλα, σελ. 826-832

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s