ΧΙΛΙΕΣ ΚΑΙ ΜΙΑ ΡΙΠΕΣ

Από τη : Νέλλη Τσώρη

-Did you ever kill someone?

I ‘m a soldier. I don’t kill. I neutralize them.

-Does that include shooting somebody?

Well, they are usually not persuaded by talking… It’s their choice, not mine.”

TheOath (Söz)

Είθισται η τέχνη να είναι το αποτέλεσμα έμπνευσης· η δημιουργική αποτύπωση μιας φευγαλέας σκέψης, μιας ιδέας, ενός ονείρου, ενός οράματος. Αξιοποιώντας τα διαθέσιμα σ’ αυτόν υλικά, ο δημιουργός δίνει σάρκα και οστά στην πνευματική του σύλληψη, επιστρατεύοντας από ένα μολύβι κι ένα φύλλο χαρτί ως και υπερσύγχρονα οπτικοακουστικά μέσα, εφόσον έχει τη δυνατότητα αυτή.

Στόχος η είσοδος του δέκτη σε μια νέα γι’ αυτόν έποψη του κόσμου, εκείνη αυτού που τού απευθύνεται με στόχο να τον τέρψει, να τον συγκινήσει, να τον διδάξει, να του προκαλέσει φόβο, αγανάκτιση, θυμό, κάποτε και μίσος. Από αποτέλεσμα έμπνευσης, λοιπόν, η τέχνη αφ’ ης στιγμής έρθει σε επαφή με το κοινό γίνεται σχεδόν αυτόματα πηγή έμπνευσης, διεγείροντάς το συναισθηματικά· πρόκληση για τις καλλιτεχνικές φύσεις ανάμεσα στα άτομα που το απαρτίζουν, αφενός, ωθώντας τις –ίσως- σε νέες δημιουργίες, σημείο αναφοράς, αφετέρου, για όλους όσους άγγιξε η «μπογιά» της. Όσο πιο προηγμένα τα μέσα που μετέρχεται ο δημιουργός, τόσο εντονότερος ο αντίκτυπος του δημιουργήματος που μετατρέπεται πλέον σε βίωμα του δέκτη, συνειρμικά συνδεόμενο με ό,τι αυτός έχει συναντήσει, με ό,τι ιδίως θα συναντήσει στο εγγύς μέλλον· μερικές φορές και εφ’ όρου ζωής.

Η παραγωγή τηλεοπτικών σειρών τα τελευταία χρόνια έχει αναχθεί σε βαριά βιομηχανία για την Τουρκία, σε σημείο εκείνες ν’ αποτελούν πλέον κύριο εξαγώγιμο είδος της. Οι τουρκικές τηλεοπτικές σειρές, βάσει δηλώσεων του Τούρκου Υπουργού Παιδείας, Πολιτισμού και Τουρισμού, Μεχμέτ Νουρί Έρσοϊ, καλύπτουν το 25% των εξαγωγών τηλεοπτικού περιεχομένου παγκοσμίως, εξαγόμενες σε 156 χώρες. Η ευφάνταστη πλοκή με ίντριγκες και ρομάντζα που θα ζήλευε κάθε αμερικανική ή βραζιλιάνικη σαπουνόπερα, η εμπνευσμένη μουσική –το απανταχού παρόν βιολί- που περιβάλλει τα τεκταινόμενα και τους διαλόγους με το απλό εώς απλοϊκό περιεχόμενο μεταξύ των χαρακτήρων, η μεταφορά σε ένα εξιδανικευμένο κλίμα με χρώματα κι αρώματα -συχνά- άλλης εποχής καθιστούν τις σειρές αυτές ιδιαίτερα εύληπτες και, ως εκ τούτου, ιδιαίτερα ελκυστικές για το ευρύ κοινό.

Πέραν, ωστόσο, των ανωτέρω χαρακτηριστικών γνωρισμάτων που απαντώνται, αν όχι στο σύνολο, οπωσδήποτε στην συντριπτική πλειονότητα των τουρκικών τηλεοπτικών σειρών, αξίζει να εστιάσουμε την προσοχή μας και σε ορισμένα άλλα στοιχεία τους, στη διαμόρφωση των οποίων μάλλον υπεισέρχονται και άλλοι παράγοντες εκτός της φαντασίας των παραγωγών και των συντελεστών τους ευρύτερα· παράγοντες ομολογουμένως όχι και τόσο καλλιτεχνικοί.

Η ευρεία χρηματοδότηση τηλεοπτικών παραγωγών από το τουρκικό κράτος έχει ως αποτέλεσμα είτε τον άμεσο, a priori καθορισμό ως έναν τουλάχστον βαθμό του περιεχομένου τους, είτε –στην περίπτωση που οι δοθείσες «κατευθυντήριες γραμμές» δεν ήταν και πολύ ευδιάκριτες ευθύς εξ αρχής, ώστε να ακολουθηθούν χωρίς σημαντικές παρεκκλίσεις- την «επαναφορα τους στην τάξη» εν είδει κυβερνητικού σχολιασμού. Χαρακτηριστικά, μπορεί να αναφερθεί η κριτική που υπέστη η δημοφιλής τηλεοπτική σειρά Muhteşem Yüzyıl –γνωστή σε εμάς ως «Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής»- από τον Πρόεδρο της Τουρκικής Δημοκρατίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος εκτίμησε πως η σειρά εστίαζε υπερβολικά στις υποθέσεις του χαρεμιού του σουλτάνου, αντί για τις στρατιωτικές του επιχειρήσεις. Φυσικά, λίγο αργότερα επεβλήθη πρόστιμο στην σειρά από το τουρκικό συμβούλιο ραδιοτηλεόρασης, καθώς κρίθηκε πως «η ιδιωτική ζωή μιας ιστορικής προσωπικότητας δεν έτυχε του προσήκοντος σεβασμού». Με δεδομένο πως η σειρά προοριζόταν, όπερ και εγένετο, για εξαγωγή σε μεγάλο αριθμό όμορων και μη κρατών, η ανάδειξη των ιντριγκών του χαρεμιού σε βάρος της παρουσίασης της πολεμικής δραστηριότητας ενός οθωμανού σουλτάνου συνέστησε οπωσδήποτε ισχυρό πλήγμα έσωθεν στο γόητρο του τουρκικού κράτους –συγγνώμη· μιας επίδοξης Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Βεβαίως, διαβάζοντας κανείς τα άνωθι, δεν θα εκπλαγεί ιδιαίτερα πληροφορούμενος πως η μη μεταγλώττιση των τουρκικών σειρών, η μετάδοσή τους στην τουρκική, αποτελεί κύριο όρο οποιασδήποτε συμφωνίας για προβολή τους στο εξωτερικό. Η πίστη στο δόγμα Νταβούτογλου περί πολύπλευρης επιρροής εκδηλώνεται –αν μη τι άλλο- πρώτιστα στον πολιτιστικό χώρο.

Αυτό που θα πρέπει να επιστήσει την προσοχή μας εν προκειμένω εντοπίζεται στους όρους αναφορικά με το περιεχόμενο των τουρκικών σειρών· όταν η τέχνη μετουσιώνεται σε ή, μάλλον, πεμπτουσιώνει εσωτερική και εξωτερική πολιτική, οι όροι δημιουργίας, ανάδειξης και περαιτέρω προώθησής της γίνονται όλο και σαφέστεροι, όλο και περιοριστικότεροι· αναφέρομαι κυρίως στην πάγια τακτική της θετικότατης προβολής του τουρκικού κράτους και των σταθερών γνωρισμάτων της προσωπικότητας των κύριων χαρακτήρων.

Το πρώτο σκέλος της τακτικής αυτής παραμένει αλώβητο· η όποια μεταβολή του σχετίζεται με τον εκάστοτε τομέα πολιτικής του τουρκικού κράτους που επιθυμεί να «υπογραμμίσει» η κυβέρνησή του. Το δεύτερο σκέλος, μολονότι χαρακτηρίστηκε ως σταθερό παραπάνω –και πράγματι έτσι ήταν εώς πρόσφατα- παρουσιάζει τελευταία πρωτοφανείς μεταβολές. Συγκεκριμένα, βάσει του «ηθικού κώδικα» που τηρεί ευλαβικά ο εκάστοτε σεναριογράφος τουρκικής σειράς, ο άνδρας πρωταγωνιστής σπάνια καταναλώνει αλκοόλ και σπανιότατα καπνίζει, ενώ διάγει –στις περισσότερες τουλάχιστον περιπτώσεις- πρότυπο ηθικού βίου. Αυτοί οι κανόνες εξακολουθούν να τυγχάνουν πρακτικής εφαρμογής.

Ο κανόνας που παραβιάζεται κατ’ εξακολούθησιν το τελευταίο διάστημα είναι ο εξής· «δεν μπορείς ποτέ να τοποθετήσεις όπλο στο χέρι του ήρωά σου». Σειρές με θέμα την εξύμνηση των πολεμικών ενεργειών των τούρκων στρατιωτών κατά εξωτερικών ή εσωτερικών εχθρών, διαρκώς αποκαλούμενων ως «τρομοκρατών», και την παρουσίασή τους ως ιερού καθήκοντος μεταδίδονται από τα πέντε δημοφιλέστερα τουρκικά κανάλια. Κρίσιμο παράδειγμα η σειρά Söz («Ο Όρκος»). Παρακολουθώντας κάποιος τις πρόσφατες πολεμικές επιχειρήσεις του τουρκικού κράτους, τον τρόπο που αυτές παρουσιάζονται από τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης (η λέξη «Κούρδος» τεχνηέντως πάντοτε σχεδόν αντικαθίσταται από την λέξη «τρομοκράτης» τόσο στις κυβερνητικές δηλώσεις, όσο και στα δελτία ειδήσεων), εύκολο είναι να κάνει την σύνδεση. Σε ό,τι αφορά, λοιπόν, στις τουρκικές πολεμικές σειρές, αυτές ανοιχτά πλέον δεν περιορίζονται στην εξύμνηση «περασμένων μεγαλείων», αφού προκύπτουν πια νέα, εξελισσόμενα ταύτοχρονα με τις σειρές που εφορμώνται από αυτά και διαμορφώνουν την κοινή γνώμη σχετικά με αυτά.

Θα κλείσω με ένα ερώτημα· αν η στρατευμένη τέχνη επιφυλάσσει μία φορά κινδύνους, η στρατευμένη τέχνη που «καθαγιάζει» τη σφαγή, την ωμή βία, ήτοι που πέραν του επιθέτου «στρατευμένη» έχει και το γνώρισμα της επιστρατευτικής, θα έλεγε κανείς, λειτουργίας, τι ακριβώς εγκυμονεί;

Πηγές:

https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/sep/13/turkish-tv-magnificent-century-dizi-taking-over-world

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s