Ο ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΑΜΠΟΥ: ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΔΙΑΒΗΤΗ .

Από τη: Μαριάννα Μούρτζη

Ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί σήμερα μείζον πρόβλημα υγείας, μία πραγματική μάστιγα της σύγχρονης εποχής, η οποία, ιδίως στο δυτικό κόσμο, τείνει να λάβει τεράστιες διαστάσεις. Πράγματι, ολοένα και περισσότερες παρατηρήσεις και περιγραφικές μελέτες επιβεβαιώνουν πως ο εξαιρετικά επιβαρυμένος και ανθυγιεινός δυτικός τρόπος ζωής συνδέεται με τα πολύ υψηλά ποσοστά επίπτωσης διαβήτη. Σύμφωνα μάλιστα με τη Διεθνή Ομοσπονδία για το Σακχαρώδη Διαβήτη (IDF), σήμερα περισσότεροι από 240 εκατομμύρια άνθρωποι ανά τον κόσμο πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη. Αξιοσημείωτο είναι πως ένας σημαντικός αριθμός ασθενών αγνοεί ότι πάσχει από διαβήτη, ενώ αντίστοιχες έρευνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) φανερώνουν πως ο αριθμός των ανθρώπων που πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη αναμένεται ότι θα διπλασιαστεί περίπου το 2025 λόγω της αύξησης του πληθυσμού, του γήρατος, της παχυσαρκίας και της αστάθειας στον καθημερινό τρόπο ζωής.

Στην Ελλάδα ο αριθμός των ατόμων με διαβήτη σχεδόν τετραπλασιάστηκε τα τελευταία 30 χρόνια. Εκτιμάται ότι τα άτομα με διαβήτη στη χώρα μας είναι περίπου 900.000, δηλαδή, αποτελούν περίπου το 8% του συνολικού πληθυσμού, ενώ οι περισσότεροι από αυτούς έχουν σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, ο οποίος συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την παχυσαρκία. Το 2001 διεξήχθη η μελέτη «ΑΤΤΙΚΗ» σε ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού της Αθήνας. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η επικράτηση του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 ήταν 118 από 1.514 άνδρες (7,9%) και 92 από 1.528 γυναίκες (6%).

Σε αυτό το σημείο είναι απαραίτητο να διευκρινιστεί τι ακριβώς είναι ο σακχαρώδης διαβήτης. Σακχαρώδης Διαβήτης είναι μία μεταβολική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από υπεργλυκαιμία, δηλαδή, από αύξηση της γλυκόζης του αίματος, η οποία κατά κύριο λόγο οφείλεται στην ελλιπή παραγωγή ινσουλίνης, ορμόνης που εκκρίνεται από το πάγκρεας και βοηθάει το σάκχαρο του αίματος να εισέρχεται στα κύτταρα, ή στην αντίσταση του οργανισμού σε αυτή. Πρόκειται για μια πολύπλοκη και πολυπαραγοντική νόσο που χρήζει εξειδικευμένης φροντίδας και συστηματικής παρακολούθησης, χωρίς ωστόσο να είναι μεταδοτική.

Ο σακχαρώδης διαβήτης διακρίνεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες και συγκεκριμένα στον ινσουλινοεξαρτώμενο και στον μη ινσουλινοεξαρτώμενο. Ο ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης ή σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 εμφανίζεται συνήθως σε παιδιά ή νεαρούς ενήλικες (κάτω των 20 – 30 ετών) και χαρακτηρίζεται από καταστροφή των β-κυττάρων του παγκρέατος με συνέπεια την ολική ανεπάρκεια ινσουλίνης. Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 είναι μία χρόνια αυτοάνοση νόσος, που πιστεύεται ότι προκαλείται από μη γενετικούς, περιβαλλοντικούς, δηλαδή, παράγοντες (ιογενείς, διαιτητικούς) σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα. Ο μη ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης ή σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 (τύπου ενηλίκου) συναντάται σε ασθενείς άνω των 30 ετών, αλλά διαγιγνώσκεται επίσης σε παιδιά και εφήβους. Συνήθως συνοδεύεται από παχυσαρκία, ενώ ακόμη δεν είναι λίγες οι φορές που υπάρχει και κληρονομική προδιάθεση για την εμφάνισή του. Στην περίπτωση αυτή η υπεργλυκαιμία οφείλεται τόσο σε διαταραχή της έκκρισης ινσουλίνης όσο και στη μειωμένη δραστικότητα αυτής (αντίσταση στην ινσουλίνη). Η ινσουλίνη, δηλαδή, εκκρίνεται σε φυσιολογικές ή αυξημένες ποσότητες, αλλά δεν είναι δραστική. Εκδηλώνεται συνήθως μετά τα 35- 40 χρόνια και δεν απαιτεί τις περισσότερες φορές τη χορήγηση ινσουλίνης. Το ανησυχητικό με το διαβήτη τύπου 2 είναι ότι, ενώ παλαιότερα εμφανιζόταν σε άτομα μέσης ηλικίας (40-50 ετών), πλέον παρατηρείται και στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Η εμφάνιση του σακχαρώδους διαβήτη συχνά οφείλεται σε περιβαλλοντικούς και γενετικούς παράγοντες, που ενοχοποιούνται για την πρόκληση διαφόρων μεταβολικών διαταραχών. Οι γενετικοί παράγοντες επιδρούν με άλλους μη γενετικούς παράγοντες, όπως το stress ή οι ιογενείς λοιμώξεις, που κινητοποιούν την καταστροφή των β-κυττάρων στο πάγκρεας και έτσι προκαλούν την κλινική έκφραση των συμπτωμάτων που διακρίνουν τον ινσουλινοεξαρτώμενο ΣΔ.

Ο διαβητικός ασθενής δεν παρουσιάζει κανένα σύμπτωμα κατά τα πρώτα στάδια της νόσου. Συμπτώματα παρουσιάζονται μόνο όταν τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα φτάνουν σε πολύ ψηλά επίπεδα, και αυτό συνήθως συμβαίνει μετά από αρκετά χρόνια διαβήτη. Δυστυχώς πολλές φορές, ο ασθενής μαθαίνει πως πάσχει από διαβήτη όταν έχει εκδηλώσει ήδη επιπλοκές από αυτόν, καθώς η εκδήλωση της νόσου είναι αιφνίδια. Τα κυριότερα συμπτώματα που εμφανίζονται σε προχωρημένα στάδια διαβήτη είναι πολυουρία (μεγαλύτερη παραγωγή ούρων), πολυδιψία (αύξηση του αισθήματος της δίψας και της κατανάλωσης νερού) και πολυφαγία (ακούσια απώλεια βάρους παρά την αυξημένη όρεξη).

Η καλή ρύθμιση της γλυκόζης στο αίμα έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τον κίνδυνο των επιπλοκών του διαβήτη. Η παρακολούθηση στηρίζεται στη μέτρηση του σακχάρου στο αίμα, που μπορεί να γίνει είτε σε μικροβιολογικό εργαστήριο μετά από λήψη αίματος από τη φλέβα, είτε μετά από τρύπημα του δακτύλου από τον ίδιο τον διαβητικό με τη χρήση ειδικών φορητών μετρητών σακχάρου. Με τον τρόπο αυτό είναι σε θέση ο ίδιος ο ασθενής να παρακολουθεί την πορεία του σακχάρου του καθημερινά. Το αντίθετο συμβαίνει όταν ο διαβήτης παραμένει αρρύθμιστος, καθώς ενδέχεται να επακολουθήσουν σοβαρές επιπλοκές. Η θνησιμότητα στον ινσουλινοεξαρτώμενο σακχαρώδη διαβήτη έχει ελαττωθεί τα τελευταία χρόνια, αλλά ακόμη αποτελεί μια αιτία θανάτου 2−4 φορές υψηλότερη από την αντίστοιχη του γενικού πληθυσμού.

Ο συνεχώς αυξανόμενος αριθμός των διαβητικών τύπου 1, αλλά κυρίως τύπου 2, αποτελεί βέβαια, όχι μόνο σοβαρό ιατρικό πρόβλημα, αλλά και μία πραγματικότητα με ιδιαίτερες κοινωνικές και ψυχολογικές προεκτάσεις. Η νόσος συνοδεύεται πολύ συχνά από μια ποικιλία νευροψυχολογικών προβλημάτων, τα οποία περιλαμβάνουν γνωσιακές, συναισθηματικές, αγχώδεις και ψυχωσικές διαταραχές, καθώς και διαταραχές προσωπικότητας. Η σχέση του σακχαρώδους διαβήτη και της ψυχολογίας έχει επισημανθεί εδώ και αρκετά χρόνια. Οι Hamburg και Inoff ήταν από τους πρώτους που αναγνώρισαν τις πολλαπλές ψυχολογικές επιπτώσεις οι οποίες αναπτύσσονται λόγω του σακχαρώδους διαβήτη. Για λόγους απλοποίησης διαίρεσαν τις συγκεκριμένες επιπτώσεις σε δύο κατηγορίες: Σε αυτές που αναπτύσσονται κατά την έναρξη του διαβήτη και σε εκείνες οι οποίες οφείλονται στις επιπλοκές του διαβήτη.

Κλινικές παρατηρήσεις έχουν δείξει ότι οι διαβητικοί ασθενείς υποφέρουν από έντονο ψυχολογικό stress. Αντιμετωπίζουν καθημερινά μια νόσο που δυνητικά μπορεί να μειώσει το χρόνο επιβίωσής τους και να οδηγήσει σε επιπλοκές, ενώ απαιτείται καθημερινά να δείχνουν μια υπευθυνότητα όσον αφορά στη διαχείριση της υγείας τους με από του στόματος χορηγούμενα φάρμακα ή ενέσεις ινσουλίνης, συνεχή καταγραφή των τιμών γλυκόζης, δίαιτα και γυμναστική για το υπόλοιπο του βίου τους. Χρόνια νοσήματα όπως ο διαβήτης συχνά στιγματίζουν τους πάσχοντες και κυρίως τα παιδιά, τα οποία αισθάνονται ότι διαφέρουν από τα υγιή αδέλφια τους, καθώς επίσης και ότι επιβαρύνουν τις οικογένειές τους. Πολλοί διαβητικοί ασθενείς και οι οικογένειές τους έχουν υψηλά ποσοστά συναισθηματικών διαταραχών και προβλήματα συμπεριφοράς. Οι ασθενείς καλούνται να διαχειριστούν το stress κυρίως μέσα από τη διαδικασία της προσαρμογής, η οποία περιλαμβάνει δύο φάσεις. Πρώτον, την αποδοχή από τον ασθενή ότι θα πρέπει να αλλάξει συγκεκριμένες συμπεριφορές και συνήθειες και δεύτερον την αναζήτηση νέων τρόπων χειρισμού της ασθένειας.

Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι μια χρόνια εξελικτική νόσος. Ωστόσο, με τα σύγχρονα ιατρικά μέσα μπορεί να αντιμετωπιστεί πολύ καλά με σκοπό την αποφυγή των επιπλοκών. Για την αντιμετώπιση του διαβήτη χρειάζεται πρωτίστως συνεχής παρακολούθηση από εξειδικευμένη ομάδα επαγγελματιών υγείας που θα πρέπει απαραίτητα να περιλαμβάνει ιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων, ανάλογα με την βαρύτητα και τις επιπλοκές της νόσου, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις και άλλους επαγγελματίες υγείας, όπως διαιτολόγους, ψυχολόγους, ποδίατρους κ.ά. Στους διαβητικούς συστήνεται πάντοτε ειδική διατροφή, κατάλληλη κατά περίπτωση άσκηση και απώλεια βάρους, ειδικά στα άτομα που είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα. Ο γιατρός συστήνει σε κάθε ασθενή την κατάλληλη αγωγή κατά περίπτωση και την τροποποιεί όταν χρειάζεται με σκοπό να επιτευχθεί η καλύτερη δυνατή ρύθμιση (εξατομίκευση της αγωγής). Η άσκηση είναι απαραίτητη για τον ασθενή με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1, όχι τόσο για την βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου, όσο και για τις προστατευτικές καρδιαγγειακές του επιδράσεις. Επιπλέον είναι αναγκαία για την σωματική και ψυχική ισορροπία του ατόμου, αφού μην ξεχνάμε ότι συνήθως πρόκειται για παιδιά και εφήβους.

 Η αντιμετώπιση του διαβήτη είναι αναγκαίο να ικανοποιεί τρεις βασικούς στόχους: τον μακροχρόνιο γλυκαιμικό έλεγχο του ασθενούς, την αύξηση της σωματικής άσκησης και την εξάλειψη παραγόντων όπως το κάπνισμα και η αρτηριακή υπέρταση που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης των χρόνιων επιπλοκών του διαβήτη. Όσον αφορά τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1, καθώς χαρακτηρίζεται από πλήρη έλλειψη ενδογενούς ινσουλίνης, η ινσουλινοθεραπεία κρίνεται απαραίτητη  για την ίδια την επιβίωση του ατόμου. Το σχήμα ινσουλινοθεραπείας πρέπει να μιμείται τη φυσιολογική έκκριση ινσουλίνης ώστε να διατηρούνται τα επίπεδα σακχάρου σχεδόν σε φυσιολογικά επίπεδα. Η ινσουλίνη χορηγείται σχεδόν αποκλειστικά υποδόρια. Τα σκευάσματα που χρησιμοποιούνται σήμερα περιέχουν ανθρώπινη ινσουλίνη, η οποία παράγεται με την τεχνολογία του ανασχεδιασμένου DNA. Τέλος, η εμφάνιση της εισπνεόμενης ινσουλίνης λόγω της ευκολίας χρήσης γεννά ελπίδες για ένα καλύτερο μέλλον για τους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1. Η φαρμακευτική αντιμετώπιση του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 γίνεται με τη χορήγηση αντιδιαβητικών δισκίων ή/και με ινσουλίνη. Ο τύπος 2 μπορεί να αντιμετωπιστεί αρχικά με μια σωστή διατροφή, προσαρμοσμένη στα δεδομένα κάθε ασθενούς. Δέκα θεραπευτικές κατηγορίες αντιδιαβητικής αγωγής εγγυώνται σήμερα την επιτυχή αντιμετώπιση του σακχαρώδους διαβήτη. Δύο θεραπευτικές κατηγορίες εξ αυτών, μάλιστα, μειώνουν ιδιαίτερα και τον κίνδυνο θανατηφόρων συμβάντων λόγω καρδιαγγειακών επιπλοκών των διαβητικών. Παράλληλα βέβαια, η τεχνολογία και η επιστήμη προχωρούν με ταχύτατους ρυθμούς προς όφελος των διαβητικών. Πολυκεντρικές μελέτες εκτελούνται από πολυεθνικές φαρμακευτικές εταιρείες, με στόχο να κυκλοφορήσει ινσουλίνη η οποία θα χορηγείται εβδομαδιαίως και δεν θα προκαλεί υπογλυκαιμίες. Στην Αμερική, ακόμη, βρίσκονται υπό διερεύνηση γονιδιακές θεραπείες οι οποίες στοχεύουν να προγραμματίσουν κάποια κύτταρα, ώστε να μετατραπούν σε β-κύτταρα του παγκρέατος και να εκκρίνουν ινσουλίνη.

Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη

Η Παγκόσμια Ημέρα για το Διαβήτη εορτάζεται κάθε χρόνο στις 14 Νοεμβρίου σε πάνω από 140 χώρες και αποτελεί την επίσημη παγκόσμια εκστρατεία για την ενημέρωση του κοινού αναφορικά με τη νόσο, εστιάζοντας στην αναγνώριση από τον κόσμο των αιτίων, των συμπτωμάτων, της θεραπείας και των επιπλοκών που σχετίζονται με την κατάσταση αυτή. Η ημερομηνία επιλέχθηκε, καθώς είναι τα γενέθλια του Frederic Banting, ο οποίος, μαζί με τον Charles Best, πρώτος συνέλαβε την ιδέα που οδήγησε στην ανακάλυψη της ινσουλίνης τον Οκτώβριο του 1921. Η πρωτοβουλία ξεκίνησε το 1991 ως απάντηση στην ανησυχία για την αυξανόμενη συχνότητα του διαβήτη ανά τον κόσμο και έκτοτε ενώνει, με διαρκώς αυξανόμενη δημοτικότητα και ανταπόκριση, την παγκόσμια κοινωνία του διαβήτη, με σκοπό να ακουστεί ως μια δυνατή φωνή. Πλέον ενώνει πάνω από 350 εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, στους οποίους περιλαμβάνονται αρχηγοί οργανώσεων, επαγγελματίες υγείας, παιδιά, ενήλικες και φυσικά άτομα με διαβήτη. Η Παγκόσμια Ημέρα για το Διαβήτη υπάρχει σαν μία σημαντική υπενθύμιση ότι η συχνότητα της σοβαρής αυτής κατάστασης αυξάνει και θα συνεχίσει να αυξάνει εκτός και αν ληφθεί άμεση δράση.

Στις 14 Νοεμβρίου 2007 κατόπιν πολλών προσπαθειών Συνδέσμων, IDF (International Diabetes Federation) και Ευρωπαϊκής Ένωσης, το θέμα είχε αχθεί και συζητηθεί από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος καθιέρωσε και επίσημα τη 14η Νοεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη. Σχεδόν όλες οι χώρες είχαν φωταγωγήσει αρχαία μνημεία, ειδικούς χώρους κτλ. (όπως τον Πύργο του Άιφελ) με το γαλάζιο χρώμα και με το σύνθημα “Unite for Diabetes”. Στην Αθήνα είχε φωταγωγηθεί η Βουλή.

Κάθε χρόνο η Παγκόσμια Ημέρα για το Διαβήτη επικεντρώνεται γύρω από μια ενοποιό ιδέα, όπως διαβήτης και ανθρώπινα δικαιώματα, διαβήτης και τρόπος ζωής και το κόστος του διαβήτη. Από το 2001 ιδιαίτερη προσοχή έχει δοθεί στις επιπλοκές του διαβήτη και οι οργανώσεις-μέλη της IDF δραστηριοποιούνται μέσα από την οργάνωση ευρέος φάσματος εκδηλώσεων που περιλαμβάνουν ραδιοφωνικές εκπομπές, αθλητικά γεγονότα, δωρεάν εξετάσεις σακχάρου, πορείες, κάλυψη από τα ΜΜΕ, διαλέξεις και άλλα.

Το 1996 σχεδιάστηκε ένα μόνιμο έμβλημα για την Παγκόσμια Ημέρα για το Διαβήτη, το οποίο συνδυάζει την ισορροπία και βασίζεται πάνω στο γνωστό σύμβολο “Γιν & Γιανγκ”. Μια προσεκτική ισορροπία ινσουλίνης, φαρμάκων, δίαιτας και άσκησης είναι απαραίτητη στην αντιμετώπιση του διαβήτη, όπως εξίσου σημαντική είναι η αρμονική συνεργασία μεταξύ επαγγελματιών υγείας, συναδέλφων, φίλων και οικογένειας.

Ο διαβήτης έχει ήδη αγγίξει περισσότερους από 430 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και συνεχίζει να αυξάνεται αλματωδώς. Με αυτά τα νούμερα αντιλαμβάνεται κανείς πως ο διαβήτης αγγίζει κάθε οικογένεια, στους κόλπους της οποίας θα υπάρχει κάποιος που ζει με τον διαβήτη. Δεν είναι τυχαίος άλλωστε και ο τίτλος της Παγκόσμιας Ημέρας Διαβήτη 2019, «Διαβήτης: Προστάτεψε την οικογένειά σου».

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s