ΤΟ "ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ": ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΕΓΕΡΣΗ ΕΩΣ ΤΗΝ ΠΤΩΣΗ…

Από τη: Λυδία Νίκα

Μία νέα μέρα ξεκίνησε, μία μέρα που επρόκειτο να αλλάξει τον ρου της ιστορίας. Μία μέρα που σηματοδοτούσε την επερχόμενη αλλαγή σε πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο. Μία μέρα που όπως αποδείχθηκε, θα αποτελούσε θέμα συζήτησης εντός και εκτός Ευρώπης, θα γινόταν δοκίμιο, άρθρο και εν ολίγοις θα αποτελούσε έκτοτε σημείο αναφοράς: ήταν 9 Νοεμβρίου του 1989 όταν η «πτώση» του τείχους του Βερολίνου είχε πλέον συντελεστεί, εγκαινιάζοντας μία νέα περίοδο όχι μόνο για τη Γερμανία, αλλά για ολόκληρο τον κόσμο. 

Γυρνώντας στο μακρινό 1945 οπότε έληξε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, πραγματοποιείται ο χωρισμός της Γερμανίας σε 4 ζώνες κατοχής οι οποίες θα διοικούνταν από τις νικήτριες δυνάμεις που ήταν φυσικά οι ΗΠΑ, η Γαλλία, η Μ. Βρετανία και η Σοβιετική Ένωση, ενώ ανάλογος ήταν και ο χωρισμός του Βερολίνου. Την άνοιξη του 1948 αποφασίζεται εκ των Δυτικών Δυνάμεων η επίσπευση της διαδικασίας ανασύστασης και ανασυγκρότησης ενός γερμανικού κράτους στις ζώνες που αυτές είχαν υπό την κατοχή τους. Πιο συγκεκριμένα, τέθηκε ως στόχος η δημιουργία ενός ισχυρού κράτους τόσο σε πολιτικό όσο και ως οικονομικό επίπεδο προκειμένου να αποτελέσει ανάχωμα απέναντι στον κομμουνισμό. Πολύ σύντομα, τον Μάιο του 1949 ανακοινώνεται η ίδρυση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, έδρα της οποίας θα ήταν η Βόννη και τον Οκτώβριο του ίδιου έτος γίνεται πλέον λόγος για την ίδρυση της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Όσον αφορά την τότε πρωτεύουσα της Πρωσίας, δηλαδή το Βερολίνο, επρόκειτο για μία πόλη που ήταν επίσης χωρισμένη σε 4 τομείς όπως ήδη αναφέρθηκε. Τον Ιούνιο του 1948 ο Στάλιν σε μία προσπάθειά του είτε να απομακρύνει τους συμμάχους είτε να εξετάσει τον βαθμό αποφασιστικότητας των Αμερικανών, προέβη σε αποκλεισμό όλων ανεξαιρέτως των σιδηροδρομικών καθώς και οδικών αρτηριών προς το δυτικό Βερολίνο, ενώ ταυτόχρονα διεκόπη η ηλεκτροδότηση της πόλης διατυπώθηκαν απειλές περί ασφυξίας της πόλης όπως αναφέρουν οι Bernstein και Milza. 

Ως απάντηση οι Αμερικανοί προχώρησαν στην εγκατάσταση μίας τεράστιας «αερογέφυρας» όπως αποκαλείται πάλι από τους Bernstein και Milza και μέσω αεροδιαδρόμων κατόρθωσαν να μεταφέρουν σε διάστημα ενός έτους περισσότερο από 2.500.000 τόνους εφοδίων παντός είδους. Ταυτόχρονα καθιστούν σαφές στους Σοβιετικούς ότι είναι διατεθειμένοι να προχωρήσουν ακόμα και στην άσκηση βίας προκειμένου να διασφαλιστεί ο σεβασμός της εναέριας κυκλοφορίας στους αεροδιαδρόμους προς το Βερολίνο. Ο δε Στάλιν, μετά από τον αποκλεισμό που διήρκεσε 11 μήνες, αποφασίζει την άρση των περιορισμών που αφορούσαν την κυκλοφορία, ενώ έστω σιωπηρά αποδέχεται ουσιαστικά την πρώτη του ήττα στα πλαίσια του Ψυχρού Πολέμου που έχει ήδη αρχίσει. Στο μεταίχμιο της νέας δεκαετίας είναι πλέον εμφανής ο διαχωρισμός της Ευρώπης σε 2 αντίπαλα στρατόπεδα που διαφέρουν σε πολιτικό, οικονομικό, ιδεολογικό και στρατιωτικό επίπεδο και καθένα από τα οποία υποστηρίζει μία εκ των υπερδυνάμεων που αναδείχθηκαν νικήτριες στον πόλεμο.  

Το περίφημο τείχος του Βερολίνου θα ανεγερθεί μερικά χρόνια μετά και συγκεκριμένα το βράδυ μεταξύ 12 και 13 Αυγούστου 1961 προκειμένου κυρίως να δοθεί ένα τέλος στις τάσεις φυγής κατοίκων της Ανατολικής Γερμανίας προς την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και γενικά τη Δύση. Επρόκειτο για μία κατασκευή που περιελάμβανε δύο τείχη, έναν διάδρομο που εξυπηρετούσε τις περιπολίες, συστήματα συναγερμού και ασφαλώς πολυάριθμα παρατηρητήρια και φύλακες. Τουλάχιστον 136 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε μια προσπάθεια φυγής προς τη Δύση. 

10 χρόνια πριν την πτώση του τείχους και συγκεκριμένα το 1979 ο φωτορεπόρτερ Ρέτζις Μπόσου απαθανατίζει μία στιγμή που θα γινόταν εξώφυλλο και πολύ μεταγενέστερα γκράφιτι: ο λόγος ασφαλώς για το περίφημο φιλί του Μπρέζνιεφ, του τότε γενικού γραμματέα της Σοβιετικής Ένωσης με τον Χόνεκερ, τον τότε πρόεδρο της Ανατολικής Γερμανίας. Η παρούσα χειρονομία λειτουργούσε συμβολικά για τους κομμουνιστές ως μία ένδειξη τόσο της δύναμης του ανατολικού μπλοκ όσο και της περιόδου του Ψυχρού Πολέμου γενικότερα. Το 1986 όμως η άνοδος του Μιχαήλ Γκορμπατζόφ στην ηγεσία της Σοβιετικής Ένωσης και η αναφορά του στις περίφημες πολιτικές της διαφάνειας («γκλάσνοστ») και της ανασυγκρότησης («περεστρόικα») θα αποτελούσε την αρχή όχι μόνο για το άνοιγμα των συνόρων των σοσιαλιστικών κρατών και αναμενόμενα και την πτώση του τείχους του Βερολίνου το οποίο πλέον δεν είχε λόγο ύπαρξης, αλλά προπάντων θα σηματοδοτούσε την αρχή του τέλους για την ΕΣΣΔ και την κομμουνιστική ιδεολογία και πραγματικότητα εν γένει.

Έτσι στις 9 Νοεμβρίου του 1989 η πτώση του τείχους του Βερολίνου είναι γεγονός. Στις 6.50 μ.μ., ο Γκίντερ Σαμπόφσκι που ήταν ο Εκπρόσωπος Τύπου του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ανατολικής Γερμανίας σε συνέντευξη Τύπου που μεταδιδόταν ζωντανά αναφέρει πώς έπονται αλλαγές όσον αφορά τους ταξιδιωτικούς κανόνες και πιο συγκεκριμένα ότι οι κάτοικοι της Ανατολικής Γερμανίας θα μπορούν να ταξιδεύουν ελεύθερα με τη βίζα. Στην αρχή οι παρόντες δημοσιογράφοι διερωτώνται αν όντως είναι αλήθεια πώς θα ισχύσει κάτι τέτοιο, αλλά οι απορίες τους θα τους λυθούν σύντομα, όταν στην ερώτηση για το πότε θα τεθεί σε ισχύ αυτό το μέτρο, ο Σαμπόφσκι απαντά «αμέσως». Από εκείνη τη στιγμή και κατόπιν των διαδόσεων των δημοσιογράφων ότι το τείχος ήταν ανοιχτό, αναρίθμητοι κάτοικοι του Ανατολικού Βερολίνου συρρέουν προς τα φυλάκια και παραληρούν από χαρά και ενθουσιασμό. Το «Τείχος του Αίσχους» όπως το αποκαλούσαν οι Δυτικοί είχε πλέον είχε πλέον κατεδαφιστεί ενώ ο Φράνσις Φουκουγιάμα μιλάει για το «Τέλος της Ιστορίας» αναφερόμενος όχι απλά στην αποκατάσταση της υπεροχής των δυτικών αξιών, αλλά ειδικότερα, στην ήττα του μαρξισμού και τελικά στην επικράτηση του φιλελευθερισμού σε οικονομικό και πολιτικό επίπεδο. 

Πηγές:

S. Bernstein, P. Milza  (1997) Ιστορία της Ευρώπης 3: Διάσπαση και Ανοικοδόμηση της Ευρώπης 1919 έως σήμερα. Αθήνα: Εκδόσεις Αλεξάνδρεια. 

S. Hall, D. Held, A. McGrew (2010)  Η νεωτερικότητα σήμερα. Αθήνα: Εκδόσεις Σαββάλας.

In.gr (2019)  9 Νοεμβρίου 1989: Το Τείχος του Αίσχους περνά στην ιστορία. 9 Νοεμβρίου. Διαθέσιμο σε: https://www.in.gr/2019/11/09/plus/features/9-noemvriou-1989-teixos-tou-aisxous-perna-stin-istoria/

Αλωνιστιώτου Σίσσυ  (2019) 9 Νοεμβρίου, μια σημαδιακή ημέρα. Η Καθημερινή, 4 Νοεμβρίου. Διαθέσιμο σε: https://www.kathimerini.gr/1049821/article/epikairothta/kosmos/9-noemvrioy-mia-shmadiakh-hmera

Μηχανή του Χρόνου  Το φιλί στο στόμα των συντρόφων Μπρέζνιεφ και Χόνεκερ. Μια εθιμοτυπική διαδικασία που δήλωνε την ισχύ και την αλληλεγγύη του ανατολικού μπλοκ. Διαθέσιμο στο: https://www.mixanitouxronou.gr/to-fili-sto-stoma-ton-sintrofon-breznief-ke-choneker-mia-ethimotipiki-diadikasia-pou-dilone-tin-ischi-ke-tin-allilengii-tou-anatolikou-blok/

Σαν σήμερα.gr  Το Τείχος του Βερολίνου. Διαθέσιμο στο: https://www.sansimera.gr/articles/849

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s