Ο ΛΙΒΑΝΟΣ ΣΕ ΑΝΑΤΑΡΑΧΗ…

Από το: Δημήτρη Μαυρουδέα

Τους  τελευταίους δύο μήνες ο Λίβανος κλονίζεται από μαζικές διαδηλώσεις. Αυτές στρέφονται όχι μόνο κατά της κυβέρνησης, αλλά εναντίον εν γένει του πολιτικού συστήματος της χώρας. Βασικό αίτημά τους ήταν η παραίτηση της κυβέρνησης (πράγμα που συνέβη) , την οποία κατηγορούσαν για κακοδιαχείριση και τις επέρριπταν ευθύνες για την δεινή οικονομική κατάσταση. Αφορμή αποτέλεσε η πρόταση της κυβέρνησης για αύξηση της φορολογίας σε κλήσεις από δημοφιλείς στην χώρα πλατφόρμες όπως το Whatsapp. Τα προβλήματα στην ηλεκτροδότηση και στις ελλείψεις στην παροχή νερού, στην διαχείριση των απορριμμάτων, της προσφυγικής και οικονομικής κρίσης και σε άλλα ζητήματα αποτελούν το γενικότερο και ουσιαστικότερο υπόβαθρο που οδήγησε στις μαζικές αυτές διαδηλώσεις. Όμως, όπως έγινε σύντομα αντιληπτό οι διαδηλωτές δεν συνέδεσαν τα παραπάνω προβλήματα μόνο με την συγκεκριμένη κυβέρνηση, αλλά με την εν γένει λειτουργία του πολιτικού συστήματος της χώρας, που βασίζεται σε ένα σύστημα διαμοιρασμού των εξουσιών μεταξύ των θρησκευτικών ομάδων της χώρας. Το Σύνταγμα της χώρας, στο άρθρο 24,  προωθεί με έναν ιδιαίτερο τρόπο την ισότητα μεταξύ των θρησκευτικών κοινοτήτων, δίνοντας εκπροσώπηση 50-50 στο Κοινοβούλιο σε χριστιανούς και μουσουλμάνους και καθιερώνοντας αναλογικό εκλογικό σύστημα.

Αποτέλεσμα εικόνας για lebanon constitution article 24

Για να τα κατανοήσουμε όμως βαθύτερα αυτά, πρέπει πρώτα να διερευνήσουμε την ιστορική πορεία και τις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν στην χώρα. Η πρώην γαλλική αποικία αφότου κέρδισε την ανεξαρτησία της μαστίζεται από έντονο διχασμό σε πολιτικό και κυρίως θρησκευτικό επίπεδο, δίχως ισχυρές κεντρομόλους δυνάμεις και θεσμούς ικανούς να ρυθμίσουν με αποτελεσματικό τρόπο το σύνθετο περιβάλλον που δημιουργεί η πολυθρησκευτικότητα της χώρας (σχεδόν ο μισός πληθυσμός είναι χριστιανοί, κυρίως μαρωνίτες, ενώ ο άλλος μισός μουσουλμάνοι, κυρίως σουνίτες, αλλά και με μια κραταιά σιητική μειονότητα). Το 1975 υπήρξε ένας αιματηρός εμφύλιος πόλεμος που διήρκησε μέχρι το 1990. Η λήξη των εχθροπραξιών οδηγεί στην συμφωνία του Ταΐφ. Παράλληλα ο στρατός της Συρίας και του Ισραήλ κατείχε μέρος του Λιβάνου έως το 2005 και 2000 αντίστοιχα. Για να αποφευχθεί η αναζωπύρωση των συγκρούσεων, στο Σύνταγμα της χώρας πλέον προβλέπεται ένα σύστημα διαμοιρασμού των εξουσιών και της πολιτικής δύναμης στο κοινοβούλιο μεταξύ των κυρίαρχων θρησκευτικών κοινοτήτων.

Συγχρόνως οι περιφερειακές δυνάμεις της περιοχής έσπευσαν να εκμεταλλευτούν την αστάθεια του Λιβάνου ώστε να τον εντάξουν στην σφαίρα επιρροής τους. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, προσέφερε στήριξη στους ομοδόξους της Σιίτες και συνέβαλε στην ενίσχυση της στρατιωτικής και πολιτικής οργάνωσης Hezbollah ( που θεωρείται στην Δύση τρομοκρατική οργάνωση και η οποία είναι η μόνη παραστρατιωτική ομάδα που δεν τέθηκε εκτός νόμου μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου), ως όχημα για την προώθηση των συμφερόντων του ιρανικού κράτους, αλλά και για τον περιορισμό της ισχύος των εχθρικών κρατών, δηλαδή του Ισραήλ και της Σαουδικής Αραβίας. Η Hezbollah έχει καταστεί πλέον κράτος εν κράτει στην χώρα. Η πολιτική της ηγεσία αντλεί δημοτικότητα από την σκληρά αντισιωνιστική της δράση, ενώ τι στρατιωτικό της τμήμα, εξοπλισμένο από το Ιράν, χρησιμοποιεί τον Λίβανο ως βάση για τις επιχειρήσεις του. Αυτά αποτελούν τεκμήρια της επιρροής του Ιράν στον Λίβανο, αλλά και ενδεικτικά της πολιτικής του: Μέσω της αντίθεσης στο Ισραήλ και την Δύση, που σε πολλά κράτη της Μέσης Ανατολής δεν χαίρουν ιδιαίτερης εκτίμησης, να αναδειχτεί ιδεολογικά σε κυρίαρχη και ηγέτιδα δύναμη του ισλαμικού κόσμου. Η ηγεμονεύουσα δύναμη σήμερα στην περιοχή είναι η Σαουδική Αραβία, που βλέπει την πολιτική του Ιράν στον Λίβανο, όπως και στις άλλες χώρες της περιοχής, με έντονη ανησυχία. Για αυτό και έχει προσφέρει κατά καιρούς οικονομική ενίσχυση στην κυβέρνηση της Βηρυτού, ώστε να ασκεί πίεση και να διασφαλίσει οικονομική εξάρτηση της τελευταίας από το Ριάντ. Έτσι, η οικονομική επιρροή των Σαουδαράβων λειτουργεί ως αντιστάθμισμα στην κυρίως πολιτική και στρατιωτική του Ιράν. Παράλληλα, το Ισραήλ αποτελεί διαρκή απειλή στα νότια σύνορα της χώρας, ενώ το 2006 είχε εισβάλει στον Λίβανο, κατηγορώντας την επίσημη κυβέρνηση για την στάση της προς την Hezbollah.

Τα παραπάνω έχουν δημιουργήσει ένα κλίμα πόλωσης και ανασφάλειας στο μικρό κράτος της Μέσης Ανατολής. Η πολιτική σύγκρουση παραδοσιακά γίνεται στα πλαίσια των εθνοτικών και θρησκευτικών διαφόρων, τόσο σε εκλογικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ακτιβισμού και διαδηλώσεων. Μέχρι τώρα η εκάστοτε κυβέρνηση στιγμάτιζε τις όποιες αντιδράσεις, άλλοτε δικαιολογημένα και άλλοτε όχι,  ως “υποκινούμενες” από ξένα κέντρα. Η προαναφερθείσα ξένη επέμβαση και επιρροή έκανε αυτά τα σενάρια αρκετά πειστικά για πολλούς λιβανέζους, με αποτέλεσμα τον διχασμό και την στοχοποίηση τυχόν αντιφρονούντων.

Για αυτόν ακριβώς τον λόγο πολλοί αναλυτές εκτιμούν πως οι πρόσφατες διαδηλώσεις έχουν κομβική σημασία. Για πρώτη φορά ένα μαζικό κίνημα δείχνει να υπερβαίνει τον φραξιονισμό και να διατυπώνει καθολικά εκσυγχρονιστικά αιτήματα. Πολίτες όλων των θρησκευτικών συμμετέχουν στις διαδηλώσεις, που σε πρώτο επίπεδο δεν δείχνουν να είναι ευθέως υποκινούμενες από κάποια παράταξη. Διαμορφώνεται σταδιακά η αντίληψη πως για την επίλυση των πρακτικών βιοτικών ζητημάτων απαιτείται μια γενικότερη αλλαγή των δομών του κράτους, καθώς αυτές οι ίδιες ανατροφοδοτούν την φτώχεια και την ξένη εξάρτηση. Ένα Σύνταγμα που προβλέπει ένα πολιτικό σύστημα βασισμένο στις θρησκευτικές κοινότητες της χώρας υπονομεύει την ενότητα του λαού και αποδυναμώνει τόσο την πολιτική νομιμοποίηση όσο και την αποτελεσματικότητα της εκτελεστικής εξουσίας, ευνοώντας το πελατειακό κράτος και τον ταυτοτισμό. Μήπως λοιπόν έχουν τεθεί οι βάσεις και έχουν ωριμάσει οι συνθήκες για έναν νέο καταστατικό χάρτη της χώρας?

Φυσικά η ποιοτική αυτή αλλαγή στον χαρακτήρα των διαδηλώσεων δεν εγγυάται την επιτυχία των σκοπών τους. Ο ετερογενής χαρακτήρας των συμμετεχόντων, η έλλειψη κεντρικού συντονισμού και ξεκάθαρων, συγκεκριμένων ιδεολογικών και πολιτικών κατευθύνσεων και ρευμάτων, αποτέλεσε αναμφίβολα κινητήριο μοχλό για την μαζικότητα και την διαφοροποίηση των συλλαλητηρίων σε σχέση με το παρελθόν. Όμως ίσως συνιστά τροχοπέδη για το επόμενο, κρίσιμο βήμα: τον μετασχηματισμό τους σε ουσιαστικά και ρεαλιστικά αιτήματα για την μεταρρύθμιση της αραβικής αυτής κοινωνίας σε κράτος δικαίου με ισχυρούς θεσμούς και δημοκρατική παράδοση. Και ακόμη περισσότερο, την αποτελεσματική εφαρμογή τέτοιων μεταρρυθμίσεων και τον ενστερνισμό τους από την κοινωνική πλειοψηφία, καθώς και την αποφυγή του κινδύνου του πολέμου που διαρκώς πλανάται πάνω από την χώρα. Ανάλογες προσπάθειες εκδημοκρατισμού στην Μέση Ανατολή, με την λεγόμενη Αραβική Άνοιξη, κατά κανόνα οδήγησαν στον πόλεμο και την καταστροφή. Μένει να αποδειχθεί αν οι εξελίξεις στον Λίβανο θα διαψεύσουν ανάλογους φόβους.

Πηγές

https://www.aa.com.tr/en/middle-east/uae-saudi-arabia-warn-citizens-in-lebanon-after-protests/1618276

https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-10-25/beirut-protests-draw-a-careful-silence-from-saudi-arabia

https://www.reuters.com/article/us-lebanon-iraq-protests-analysis/as-protests-rock-baghdad-and-beirut-iran-digs-in-idUSKBN1XB4M1

https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/lebanon-experiencing-social-revolution-191020065959490.html

https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2012/nea/208400.htm

https://www.reuters.com/article/us-lebanon-protests-cleric/lebanons-grand-mufti-calls-for-protesters-demands-to-be-met-idUSKBN1XJ06Z?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s